Category

Porady o dziedziczeniu

Zniekształcenie woli spadkodawcy jako przyczyna niegodności dziedziczenia

By | Porady o dziedziczeniu, Porady o spadkach, Życie osobiste | No Comments

Umyślne ukrycie lub zniszczenie testamentu spadkodawcy, podrobienie lub przerobienie testamentu albo świadome skorzystanie z testamentu podrobionego lub przerobionego przez inną osobę stanowi ostatnią podstawę do uznania za niegodnego określoną w art. 928 § 1 kodeksu cywilnego. Działania te nie muszą stanowić przestępstwa w rozumieniu prawa karnego, bowiem ocena zachowania takiej osoby dokonywana jest przez pryzmat prawa cywilnego.

Podrobienie testamentu polega na sporządzeniu go przez inną osobę niż spadkodawca i nadaniu mu pozorów autentyczności. Z kolei przerobieniem testamentu jest wprowadzenie w testamencie sporządzonym przez spadkodawcę zmian przez inną osobę niż testator.

Pod pojęciem świadomego skorzystania z testamentu podrobionego lub przerobionego należy rozumieć w szczególności sytuację, w której osoba mając wiedzę o podrobieniu lub przerobieniu testamentu przez kogoś innego, wnosi o stwierdzenie praw do spadku na podstawie takiego testamentu.

Należy podkreślić, że za wystarczające do uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia uznaje się świadome dokonanie jednego z w/w czynów w zamiarze bezprawnego naruszenia testamentowego porządku dziedziczenia, natomiast bez znaczenia pozostaje to, czy spadkobierca ostatecznie wpłynął na porządek dziedziczenia. Treść testamentu może bowiem zostać ustalona na podstawie innych środków dowodowych.

Należy wskazać, że – zgodnie z dominującym poglądem – kwestia nieważności samego testamentu nie wyłącza zastosowania instytucji niegodności dziedziczenia. Jednak decydujące znaczenie w tym zakresie ma umyślność działania tj. zamiar unicestwienia skutków prawnych wynikających z testamentu. Oznacza to, że nie mamy do czynienia z niegodnością dziedziczenia w sytuacji gdy: a) osoba zniszczyła testament w przekonaniu, nawet bezpodstawnym, że jest on nieważny i wskutek tego pozbawiony znaczenia prawnego; b)osoba złożyła we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku ostatni testament spadkodawcy pomijając wcześniejsze odwołane testamenty spadkodawcy; c) osoba ukryła testament odwołany.

W orzecznictwie rozstrzygnięto, że zatajenie przed notariuszem faktu sporządzenia przez spadkodawcę testamentu, którego się nie posiada ani nie widziało się, nie stanowi podstawy do uznania za niegodnego. Trudno bowiem w takim przypadku mówić o ukryciu testamentu. Konsekwencją złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia przed notariuszem może być jedynie odpowiedzialność karna za czyn z art. 233 § 6 kodeksu karnego w związku z art. 95c § 1 ustawy prawo o notariacie.

Podsumowując rozważania na temat niegodności dziedziczenia należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 928 § 1 kodeksu cywilnego spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:
1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Chętnie udzielimy Ci pomocy z zakresu prawa spadkowego.

W celu uzyskania bardziej kompleksowej informacji na temat instytucji niegodności dziedziczenia zapraszam Cię serdecznie do lektury innych moich wpisów:

Niegodność dziedziczenia

Niegodność dziedziczenia – umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy

Nielegalny wpływ na wolę spadkodawcy jako przyczyna niegodności dziedziczenia

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Nielegalny wpływ na wolę spadkodawcy jako przyczyna niegodności dziedziczenia

By | Porady o dziedziczeniu, Porady o spadkach, Życie osobiste | No Comments

Nakłonienie spadkodawcy podstępem lub groźbą do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkodzeniu mu, w taki sam sposób, w dokonaniu jednej z tych czynności może stać się podstawą do uznania takiej osoby (spadkobiercy) za niegodnego dziedziczenia.

Podstęp świadomy, celowy i zamierzony

Podstępem jest wywołanie przez spadkobiercę u spadkodawcy, w sposób celowy, świadomy i zamierzony, mylnego wyobrażenia o rzeczywistym stanie rzeczy lub umocnienie swoim zachowaniem spadkodawcy pozostającego w błędnym przekonaniu. Za podstępne może zostać również uznane zachowanie spadkobiercy polegające na świadomym, celowym i zamierzonym skłonieniu spadkodawcy niezdolnego do prawidłowego postrzegania rzeczywistości do sporządzenia testamentu o określonej treści.

Skoro przez podstępne wywołanie błędu następuje niedopuszczalna ingerencja w wewnętrzną sferę motywacji człowieka, to tym bardziej przejaw niedopuszczalnej ingerencji w tę sferę wystąpi w sytuacji, gdy osoba, u której wywołano podstępnie błąd, już wcześniej (przed działaniem spadkobiercy) miała mylne wyobrażenie o rzeczywistości. Osoba taka jest bardziej podatna na wszelkiego rodzaju manipulacje, co z kolei świadczy o szczególnej rozmyślności podstępnego spadkobiercy.

Dwa przypadki uznania niegodności dziedziczenia z uwagi na podstęp

Wobec powyższego niegodność dziedziczenia z uwagi na podstęp może zostać orzeczona w dwóch przypadkach. Po pierwsze w stosunku do takiego spadkobiercy, który świadomie (w sposób zamierzony) swoim zachowaniem wywoła u spadkodawcy mylne wyobrażenie o istniejącym stanie rzeczy. Po drugie utwierdzi spadkodawcę w błędzie, w jakim ten już pozostawał. Ponadto skutkiem w obu w/w przypadkach musi być nakłonienie spadkodawcy do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkodzenie mu w sporządzeniu lub odwołaniu testamentu wbrew jego rzeczywistej woli.

Przykładem podstępnego zachowania spadkobiercy może być: a) okłamywanie spadkodawcy, że inny spadkobierca próbował go otruć, co finalnie stało się przyczyną niesłusznego wydziedziczenia go w testamencie; b) zatajanie przed spadkodawcą faktu prób kontaktu ze strony innego spadkobiercy w celu wytworzenia w spadkodawcy przekonania, że osoba ta całkowicie przestała się interesować losem spadkodawcy; c) świadome wprowadzanie w błąd spadkodawcy, że nie ma potrzeby sporządzania testamentu bowiem i tak wszystko dostanie określona osoba.

Niegodność dziedziczenia w przypadku zaistnienia groźby

Zaistnienie groźby jest uwarunkowane łącznym spełnieniem się trzech okoliczności: a) bezprawności groźby; b) powagi groźby; c) związku przyczynowego pomiędzy groźbą i złożeniem oświadczenia woli określonej treści. Przy ocenie zachowania spadkobiercy najważniejsze znaczenie ma to, czy groźba (celowe i umyślne działanie wywołujące u spadkodawcy obawy co do grożącego niebezpieczeństwa osobistego lub majątkowego jego samego lub innej osoby) miała wpływ na powzięcie i wyrażenie woli przez spadkodawcę tzn. czy pomiędzy zachowaniem spadkobiercy a „decyzją” spadkodawcy w przedmiocie rozrządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci istniał związek przyczynowy.

Za podstęp czy groźbę nie może zostać uznane – co podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10.12.1999 r., II CKN 627/98 – zachowania spadkobiercy, który „dbając o swoje interesy, sprowadził do leżącej w szpitalu spadkodawczyni notariusza”. W niniejszej sprawie stan faktyczny był bowiem taki, że spadkodawczyni od dawna nosiła się z zamiarem powołania do dziedziczenia swojej wieloletniej opiekunki i sporządziła w tym celu testament własnoręczny. Starania powołanej do spadku opiekunki podjęte w celu sporządzenia testamentu notarialnego były podyktowane obawami przed podważeniem woli zmarłej przez córkę spadkodawczyni, dla której treść testamentu była niekorzystna. Wobec faktu, że oba testamenty nie różniły się treścią, brak było podstaw do przyjęcia, że przy sporządzaniu testamentu notarialnego doszło do naruszenia woli spadkodawcy. Jak podkreślił Sąd Najwyższy również fakt wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku już kilka dni po śmierci testatorki nie może być uznany za podstępne zachowanie spadkobierczyni.

Jeśli potrzebujesz pomocy z zakresu prawa spadkowego, to zachęcamy do kontaktu z nami.

Poniżej podaje linki do innych tekstów poruszających tematykę niegodności dziedziczenia. Zachęcam do ich lektury 🙂

Niegodność dziedziczenia

Niegodność dziedziczenia – umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

 

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

 

Niegodność dziedziczenia – umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy

By | Porady o dziedziczeniu, Porady o spadkach, Życie osobiste | No Comments

Dopuszczenie się przez spadkobiercę umyślnego ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy stanowi jedną z podstaw do uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia wskazanych w art. 928 § 1 kodeksu cywilnego.

Ocena zachowania spadkobiercy (stwierdzenie popełnienia przestępstwa) dokonywana jest z punktu widzenia przepisów prawa karnego. Przestępstwo popełnione przez spadkobiercę powinno być dokonane umyślnie tzn. gdy spadkobierca chciał popełnić przestępstwo (zamiar bezpośredni) lub gdy spadkobierca przewidując możliwość popełnienia przestępstwa, godzi się na to (zamiar ewentualny). Postać zamiaru spadkobiercy może mieć wpływ na ocenę „ciężkości” popełnionego przestępstwa w rozumieniu art. 928 § 1 kodeksu cywilnego.

„Dopuszczenie się przestępstwa” obejmuje: dokonanie przestępstwa, usiłowanie dokonania przestępstwa, podżeganie do popełnienia przestępstwa, pomocnictwo w popełnieniu przestępstwa, a w wypadkach wskazanych w ustawie także przygotowanie do popełnienia przestępstwa.

Dla oceny „ciężkości” przestępstwa w zasadzie nie ma znaczenia kwalifikacja czynu zabronionego jako zbrodni lub występku, choć niewątpliwie zbrodnia – z jej natury i przypisanego jej zagrożenia karą – sama w sobie nosi większy ładunek „ciężkości”. Warto zauważyć, żenajbardziej typowe przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, wolności, wolności seksualnej iobyczajności oraz przeciwko rodzinie i opiece zostały zakwalifikowane właśnie jako występki.W konkretnych okolicznościach sprawy ciężkim przestępstwem może zostać czyn uznany przez kodeks karny za występek.

Ustalając, czy przestępstwo było przestępstwem ciężkim, sąd powinien wziąć pod uwagę przede wszystkim rodzaj zagrożonego dobra i dotkliwość skutków przestępstwa dla spadkodawcy, rozmiar krzywdy oraz motywację, sposób działania (okrucieństwo, bezduszność) i stopień nasilenia złej woli sprawcy, uporczywość działania. Niewątpliwie okrucieństwo, chęć poniżenia lub upokorzenia spadkodawcy w sposób szczególnie, właśnie dla niego, dotkliwy, jak również szczególne nasilenie złej woli spadkobiercy będą przemawiać za uznaniem go za niegodnego.Istotne jest bowiem przede wszystkim to, czy zachowanie spadkobiercy było szkodliwe względem spadkodawcy.

Za ciężkie przestępstwo zostało uznane przez Sąd Apelacyjny w Warszawie przestępstwo oszustwa polegającego na wypłacaniu z rachunków bankowych środków pieniężnych w wysokości 130 000 zł po śmierci właściciela rachunków bankowych (spadkodawcy). Kwota ta stanowiła prawie wszystkie oszczędności spadkodawcy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14.01.2014 r., I ACa 1250/13).

Zkolei Sąd Apelacyjny w Gdańsku za ciężkie przestępstwo uznał występek uporczywej niealimentacji, którego dopuścił się ojciec spadkodawcy. Szczególny wymiar zachowania ojca (spadkobiercy) polegał na tym, że syn (spadkodawca) miał wypadek drogowy, w którym doznał ciężkich obrażeń i wymagał szczególnej opieki, a ojciec (spadkobierca) mimo to nie zmienił swojego postępowania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14.06.2000 r., I ACa262/00).

Za niegodnego dziedziczenia został również uznany spadkobierca (żona) , który dopuścił się przestępstwa znęcania się nad spadkodawcą (mąż). Znęcanie się polegało m.in. nauporczywym i złośliwym ograniczaniu kontaktów z małoletnim dzieckiem, w wyniku czegodoszło do rażącego naruszenia zasad współżycia w rodzinie oraz jej spoistości i trwałości, anastępnie do targnięcia się spadkodawcy na życie osób najbliższych i własne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2016 r., III CSK 80/15).

Sąd Apelacyjny w Krakowie uznał, że ciężkim przestępstwem jest również podżeganie do pobicia spadkodawcy. Sąd zwrócił uwagę na to, że działanie sprawcy było wymierzone w dobra ocharakterze fundamentalnym, tj. w życie i zdrowie. Ponadto narażenie było konkretne – sprawca swoim zachowaniem doprowadził do zaistnienia sytuacji pobicia, które przydalszej dynamizacji ze znacznym prawdopodobieństwem mogło skutkować naruszeniemtychże dóbr. Nie bez znaczenia pozostawał również i ten fakt, że pobicie zlecił nie jednej,lecz kilku osobom, zwiększając tym samym istotne ryzyko dla życia i zdrowia spadkodawcy.Działanie to nie zostało podjęte w zamiarze nagłym, miało charakter przemyślany izaplanowany, co pogłębia jego ujemną ocenę (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 31.03.2016 r., I ACa 1721/15).

W orzecznictwie uznano, że niegodność dziedziczenia może uzasadniać dopuszczenie się przez spadkobiercę przestępstwa porzucenia oraz uprowadzenia małoletniego spadkodawcy ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.04.1999 r., I CKN 1107/97; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18.12.2013 r., VI ACa 785/13).

Na koniec należy podkreślić, że uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia nie wymaga uprzedniego skazania go w procesie karnym za popełnienie przestępstwa. Wystarczy sam fakt popełnienia przestępstwa, który może zostać ustalony przez sąd cywilny w ramach postępowania w sprawie uznania za niegodnego.

Zapraszamy do kontaktu po pomoc z prawa spadkowego.

PS Zapraszam do zapoznania się z moim tekstem dotyczącym podstawowych informacji o niegodności dziedziczenia:

Niegodność dziedziczenia

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Niegodność dziedziczenia

By | Porady o dziedziczeniu, Porady o spadkach, Życie osobiste | One Comment

Instytucja niegodności dziedziczenia została wprowadzona do kodeksu cywilnego w celu wyeliminowania sytuacji, w których nabycie korzyści ze spadku przez określonego spadkobiercę byłoby w powszechnym społecznym odczuciu niesprawiedliwe i niesłuszne (czy nawet niemoralne). Niegodność dziedziczenia występuje w sytuacjach szczególnie nagannego zachowania spadkobiercy wobec spadkodawcy. Sankcja niegodności jest swojego rodzaju „karą cywilną” wobec takiej osoby polegającą na odsunięciu tej osoby od dziedziczenia (pozbawienia praw do spadku).

Uznanie osoby (spadkobiercy) za niegodnego dziedziczenia następuje na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Spadkobierca uznany za niegodnego zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Warto podkreślić, że zgłoszenie zarzutu niegodności dziedziczenia wymaga wytoczenia odpowiedniego powództwa przeciwko takiemu spadkobiercy. Oznacza to, że sąd w ramach postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie może rozstrzygać kwestii niegodności dziedziczenia.

Niegodność dziedziczenia a zachowek

Przepisy o niegodności dziedziczenia mają zastosowanie do każdego spadkobiercy zarówno ustawowego jak i testamentowego. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i orzecznictwem sądów powszechnych przepisy o niegodności dziedziczenia znajdują zastosowanie również wobec uprawnionych do zachowku.

Zgodnie z treścią art. 928 § 1 kodeksu cywilnego spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:
1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Przyczyny uznania za niegodnego dziedziczenia określone w/w przepisie stanowią katalog zamknięty. Oznacza to, że wyliczenie to ma charakter wyczerpujący i nie można uznać za niegodną osobę, której zachowania nie można zakwalifikować do żadnej z sytuacji opisanych w w/w przepisie.

Takie uregulowanie przez ustawodawcę instytucji niegodności dziedziczenia świadczy o woli odsunięcia od spadkobrania każdej osoby, której zachowanie względem spadkodawcy w powszechnym odczuciu zasługiwało na dezaprobatę lub sankcję karną oraz osoby, która naruszyła prawo spadkodawcy do nieskrępowanego ustalenia porządku dziedziczenia lub podjęła działania zmierzające do ukształtowania porządku dziedziczenia sprzecznie z wolą spadkodawcy.

Należy podkreślić, że ciężar udowodnienia zaistnienia przyczyny do stwierdzenia przez sąd niegodności dziedziczenia spoczywa na powodzie (osobie domagającej się stwierdzenia niegodności). Na skutek orzeczenia sądu spadkobierca uznany za niegodnego nie dziedziczy po spadkodawcy. Osoba taka nie może również otrzymać zapisu, zapisu windykacyjnego oraz nie ma prawa do zachowku.

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej z zakresu prawa spadkowego, to zapraszam do kontaktu.

Pozdrawiam i zapraszam do lektury kolejnych (przyszłych) tekstów omawiających przyczyny uznania spadkobiercy za niegodnego 🙂

Michał Gruchacz

radca prawny

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.