Category

ubezwłasnowolnienie

Skutki ubezwłasnowolnienia całkowitego

By | ubezwłasnowolnienie, Życie osobiste | No Comments

Pierwszym podstawowym skutkiem ubezwłasnowolnienia całkowitego na jaki kodeks cywilny wskazuje jest konieczność ustanowienia dla ubezwłasnowolnionego całkowicie opiekuna. Wyjątkiem jest sytuacja, w której ubezwłasnowolniony całkowicie pozostaje jeszcze pod władzą rodzicielską (art. 13 § 2 kodeksu cywilnego).Opiekun zapewnia podejmowanie racjonalnych działań w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie, do których osoba ta nie jest zdolna. Dodatkowo w celu jak najpełniejszego zagwarantowania ochrony interesów osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie działania opiekuna podlegają stałemu nadzorowi sądu opiekuńczego. Opiekun działając pod nadzorem sądu opiekuńczego sprawuje pieczę nad ubezwłasnowolnionym całkowicie troszcząc się zarówno o zaspokajanie jej interesów osobistych (tj. zaspokajanie potrzeb życiowych oraz prawidłowe leczenie) jak i interesów majątkowych.

Drugim skutkiem ubezwłasnowolnienia całkowitego jest brak zdolności do czynności prawnych takiej osoby (art. 12 kodeksu cywilnego). Oznacza to, że nie może ona samodzielnie uczestniczyć w obrocie prawnym. Jej interesów w tym zakresie będzie bronił jej przedstawiciel ustawowy – opiekun, który działając w jej imieniu będzie podejmował w tym celu stosowne czynności prawne.

Trzecim skutkiem ubezwłasnowolnienia całkowitego jest brak możliwości zawarcia małżeństwa przez taką osobę. Jednak gdyby osoba taka zawarła związek małżeński to istnieje możliwość unieważnienia małżeństwa z tego powodu na żądanie każdego z małżonków lub prokuratora. Przeszkodę małżeńską związaną z ubezwłasnowolnieniem całkowitym reguluje art. 11 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli ubezwłasnowolniony całkowicie pozostaje w związku małżeńskim (orzeczono ubezwłasnowolnienie w trakcie trwania małżeństwa) z chwilą orzeczenia ubezwłasnowolnienia z mocy prawa powstaje pomiędzy nim a małżonkiem rozdzielność majątkowa (art. 53 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Kwestię odrębnej procedury zaprzeczenia ojcostwa małżeńskiego w przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego reguluje art. 64kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (pozew składa ubezwłasnowolniony ojciec) oraz art. 69 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (pozew składa matka dziecka). Podobnie odrębności istnieją w sytuacji wniesienia przez ubezwłasnowolnionego męża matki powództwa o zaprzeczenie macierzyństwa ( art. 61(13) § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Nie będę w tym miejscu rozwijał tej myśli, zainteresowanych tymi zagadnieniami odsyłam do cytowanych przepisów lub do kontaktu ze mną.

W sferze prawa publicznego również powstają skutki ubezwłasnowolnienia całkowitego. Mianowicie osoba ubezwłasnowolniona całkowicie np. nie ma czynnego prawa wyborczego (art. 62 ust. 2 Konstytucji RP), nie ma dostępu do służby publicznej – zajmowania stanowisk w wymiarze sprawiedliwości, administracji publicznej, wojska, policji itp. (art. 60 Konstytucji RP). Także przepisy innych ustaw, w szczególności tych dotyczących dostępu do zawodów zaufania publicznego eliminują możliwość wykonywania zawodu przez osobę ubezwłasnowolnioną.

Wskazane przeze mnie powyżej skutki orzeczenia przez sąd ubezwłasnowolnienia całkowitego wskazują jedynie na podstawowe (wybrane i uznane przeze mnie za istotne) skutki ubezwłasnowolnienia całkowitego określone przez polskie prawo.

Na koniec należy zauważyć, że fakt orzeczenia przez sąd ubezwłasnowolnienia nie jest niestety jawny. Oznacza to, że fakt ten nie podlega ujawnieniu w danych osobowych osoby ubezwłasnowolnionej, nie ma takich informacji chociażby w dowodzie osobistym ubezwłasnowolnionego, nie podlega wpisowi do ksiąg wieczystych, w których osoba ta widnieje jako właściciel. Sytuacja ta niejednokrotnie może prowadzić do pokrzywdzenia osób zawierających umowy z taką osobą, którzy nie posiadają informacji o jej ubezwłasnowolnieniu i którzy de facto nie mogą tego nigdzie sprawdzić. Ta sytuacja jest konsekwencją przyjęcia generalnej zasady, że jedynym celem ubezwłasnowolnienia jest wyłącznie ochrona interesów samego ubezwłasnowolnionego, a nie innych osób.

Więcej informacji na temat ubezwłasnowolnienia i jego podstaw znajdziesz w moim wpisie:

Kto może zostać ubezwłasnowolniony? Podstawy ubezwłasnowolnienia.

PS Zapraszam serdecznie do kontaktu wszystkich mających jeszcze jakieś wątpliwości co do tematu ubezwłasnowolnienia.

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Czy osoba chora psychicznie (ubezwłasnowolniona) może zostać uznana za winną rozkładu pożycia małżeńskiego?

By | Porady o rozwodach, ubezwłasnowolnienie, Życie osobiste | No Comments

Będąc po lekturze mojego ostatniego tekstu

Kto może zostać ubezwłasnowolniony? Podstawy ubezwłasnowolnienia.

każdy już wie, że ubezwłasnowolnionym może zostać tylko osoba mająca określone zaburzenia natury psychicznej. Dzisiaj chciałbym odpowiedzieć na pytanie czy osoba chora psychicznie / ubezwłasnowolniona może zostać w procesie rozwodowym uznana za winną rozkładu pożycia małżeńskiego.

Najczęściej osobie chorej psychicznie trudno będzie przypisać winę za rozkład pożycia małżeńskiego. Dzieje się tak gdyż przypisanie winy za rozkład pożycia małżeńskiego nie jest możliwe gdy działanie lub zaniechanie następuje w stanie niepoczytalności czy chociażby przemijającego zakłócenia czynności psychicznych. Nie można bowiem mówić o winie małżonka, gdy nie jest on świadomy swoich zachowań i ich skutków.

Niekiedy wyrażany jest pogląd, że przypisanie małżonkowi winy w powstaniu rozkładu pożycia małżeńskiego stanowi również wyraz ujemnej oceny moralnej postępowanie tego małżonka.

Należy zatem stwierdzić, że sam fakt choroby psychicznej małżonka nie wyłącza jednak automatycznie możliwości ustalenia jego winy za rozkład pożycia małżeńskiego. Przykładem takiej sytuacji może być czyniona w okresach świadomości (tzw. okresy reemisji) odmowa leczenia, gdy małżonek ten ma świadomość, że jego choroba zagraża jego najbliższym, a pomimo to uniemożliwia lub utrudnia swoje leczenie. Ponadto takie zachowanie małżonka powinno być również ocenione jako moralnie negatywne. Oznacza to, że małżonek chory psychicznie może zostać wówczas uznany za współwinnego lub nawet wyłącznie winnego rozkładu pożycia małżeńskiego.

Sąd orzekający rozwód musi szczególnie wnikliwie oceniać każdy taki przypadek, badając czy małżonek chory psychicznie miał świadomość swoich zachowań i ich skutków. Zależy to w głównej mierze od rodzaju choroby psychicznej małżonka oraz jej indywidualnego przebiegu.

Analogicznie należy ocenić sam fakt ubezwłasnowolnienia małżonka tzn. nie przesądza on o braku możliwości uznaniu go za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Może bowiem zdarzyć się sytuacja, w której małżonek ubezwłasnowolniony całkowicie ma świadomość tego, że jego zachowania naruszają obowiązki małżeńskie wynikające z ustawy czy zasad współżycia społecznego. Możliwa jest również sytuacja, w której małżonek pomimo całkowitego ubezwłasnowolnienia będzie w pełni poczytalny – stanie się tak np. gdy ubezwłasnowolnienie nie zostanie uchylone pomimo odpadnięcia przesłanek do (przyczyn) ubezwłasnowolnienia.

Rozwód z chorym psychicznie z orzeczeniem o winie

Podsumowując należy stwierdzić, że nie można wykluczyć uznania za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego małżonka chorego psychicznie / ubezwłasnowolnionego. Jednak zawsze wymagać to będzie od sądu orzekającego rozwód wnikliwej oceny konkretnego przypadku.

Przydatne orzeczenie: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5.01.2001r., V CSK 915/00.

Nasza Kancelaria świadczy pomoc z zakresu prawa rodzinnego.

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Kto może zostać ubezwłasnowolniony? Podstawy ubezwłasnowolnienia.

By | ubezwłasnowolnienie, Życie osobiste | No Comments

Choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy lub inne zaburzenia psychiczne stanowią warunek konieczny ubezwłasnowolnienia (całkowitego lub częściowego). Jednak przepisy art. 13 i 16 kodeksu cywilnego wskazują również dodatkowo na przesłanki w postaci niemożności pokierowania swym postępowaniem (ubezwłasnowolnienie całkowite) lub potrzeby pomocy w prowadzeniu swych spraw przez osobę, która ma być ubezwłasnowolniona (ubezwłasnowolnienie częściowe).

Oznacza to, że samo istnienie choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub zaburzeń psychicznych nie jest wystarczające dla orzeczenia ubezwłasnowolnienia (całkowitego lub częściowego). Konieczne jest ścisłe udowodnienie kolejnej przesłanki tj. powiązanej ze stanem zdrowia psychicznego niemożnością kierowania swym postępowaniem (ubezwłasnowolnienie całkowite) lub istnieniem takich spraw, w których prowadzeniu osoba potrzebuje realnej pomocy (ubezwłasnowolnienie częściowe). Obie te przesłanki muszą istnieć w dacie orzekania przez sąd o ubezwłasnowolnieniu.

Zachowania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, które wykraczają poza kanony przyjęte w społeczeństwie, lecz nie wiążące się z przyczyną w postaci niedorozwoju umysłowego, choroby psychicznej bądź zaburzeń psychicznych, nie uzasadniają ubezwłasnowolnienia. Podobnie oceniać należy jednostki chorobowe, nie będące schorzeniami psychicznymi.

Dla przykładu poniżej podam sytuację, w których nie jest możliwe orzeczenie ubezwłasnowolnienia.

Wstąpienie do sekty religijnej, zmiana światopoglądu i dotychczasowego trybu życia, jeśli nie wiążą się z przyczyną w postaci niedorozwoju umysłowego, choroby psychicznej bądź zaburzeń psychicznych, nie uzasadniają ubezwłasnowolnienia osoby, która takie zachowanie prezentuje (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 września 1994 r., I ACr 143/94).

Marnotrawstwo, niepołączone z chorobą psychiczną, niedorozwojem umysłowym albo innego rodzaju zaburzeniami psychicznymi nie może być podstawą ubezwłasnowolnienia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1977 r., II CR 58/78).

Proces miażdżycowy rozwinięty w stopniu odpowiednim do wieku nie może być uważany za chorobę psychiczną w rozumieniu art. 13 i 16 k.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1976 r., II CR 471/76).

Przesłanką ubezwłasnowolnienia, czy to całkowitego (art. 13 § 1 k.c.), czy też częściowego (art. 16 § 1 k.c.) nie jest samo pijaństwo, lecz jego skutki, polegające z jednej strony na zaburzeniach psychicznych, np. o charakterze choroby psychicznej, a z drugiej – na tym, że alkoholik nie jest w stanie kierować swym postępowaniem, względnie że potrzebuje pomocy w prowadzeniu swych spraw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1968 r., II CR 32/68).

Należy pamiętać, że instytucja ubezwłasnowolnienia służy dobru samego ubezwłasnowolnionego, a nie innych osób lub podmiotów.

Sąd rozstrzygając sprawę w przedmiocie ubezwłasnowolnienia nie kieruje się celem składającego wniosek, ale wyłącznie interesem osoby chorej. Za utrwalony w judykaturze uchodzi pogląd, że orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu powinno być celowe tzn. ma służyć niesieniu pomocy osobie, która ma być ubezwłasnowolniona w załatwianiu jej spraw osobistych lub majątkowych. Orzeczenie takie ma chronić ubezwłasnowolnionego, a także jego majątek i interesy. (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11 lipca 2016 r., I ACa 140/16).

Przy rozstrzyganiu sprawy o ubezwłasnowolnienie istnieje konieczność udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy ewentualne ubezwłasnowolnienie leży rzeczywiście w interesie osoby, której takie żądanie dotyczy. W żadnym jednak wypadku ubezwłasnowolnienie nie może dotyczyć interesu wnioskodawcy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2015 r., III CSK 149/14).

Ubezwłasnowolnianie całkowite jest nadzwyczajnym środkiem, który Sąd może orzec jedynie wówczas, gdy w sytuacji zdrowotnej oraz osobistej uczestnika jest to nieuniknione. Za jego orzeczeniem przemawiać powinno także dobro osoby ubezwłasnowolnianej, w tym uznanie, że musi on być zastosowany jako najbardziej optymalne w okolicznościach faktycznych sprawy narzędzie gwarantujące ochronę interesu osobistego (i) lub majątkowego podmiotu, którego orzeczenie tej treści ma dotyczyć. W związku z takim charakterem rozstrzygnięcia, wykluczone jest by sięgać po ten środek dla dobra autora wniosku, otoczenia osoby chorej, chociażby rekrutowało się z grona najbliższej rodziny czy, tym bardziej, innych podmiotów (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2014 r., I ACa 1202/14).

 

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.