Category

kara umowna

Zgłoszenie żądania obniżenia kary umownej

By | kara umowna, Życie osobiste | No Comments

Z treści przepisu art. 484 § 2 kodeksu cywilnego wynika wprost, że miarkowanie kary umownej nie następuje z mocy prawa ani z urzędu, lecz wymaga inicjatywy dłużnika (zobowiązanego do zapłaty kary umownej). Jest to uprawnienie dłużnika, które uaktywnia stosowne żądanie – zarzut procesowy.

Dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Uprawnienie dłużnika do żądania zmniejszenia kary umownej jest środkiem obrony przed żądaniem wierzyciela zapłaty kary umownej zmierzającym do częściowego oddalenia powództwa.

Na pozwanym (dłużniku) ciąży obowiązek sformułowania postulatu obniżenia żądanej przez wierzyciela kary umownej do określonej kwoty, wskazania jednej z przesłanek określonych w art. 484 § 2 kodeksu cywilnego uzasadniającej ten postulat (wykonanie zobowiązania w znacznej części bądź rażąco wygórowana kara umowna) oraz wskazania faktów i dowodów świadczących o istnieniu tej przesłanki.

Żądanie miarkowania kary umownej może zostać zgłoszone w różny sposób, w zależności od okoliczności danego przypadku np. w odpowiedzi na pozew. Kwalifikowanie przez sąd określonych sformułowań stron dokonuje się biorąc pod uwagę reguły interpretacyjne oświadczeń procesowych.

Warto podkreślić, że samo żądanie dłużnika oddalenia powództwa o zasądzenie kary umownej nie oznacza automatycznie żądania miarkowania kary umownej.

Przykładem zastosowania przez sąd miarkowania kary umownej jest sytuacja rozpatrywana przez Sąd Apelacyjny w Warszawie (Wyrok SA w Warszawie z dnia 19.10.2017 r., V ACa 147/17).

Powód zawarł z pozwanym umowę na dostarczenie monitorów. W umowie strony zastrzegły karę umowną w wysokości 1000 zł za każdy rozpoczęty dzień zwłoki w realizacji świadczenia gwarancyjnego w postaci przedstawiania informacji o wadach i awariach sprzętu oraz sposobie ich rozwiązywania. Jeden z zakupionych monitorów okazał się wadliwy, w związku z tym strona wymieniła go na nowy w ciągu 4 dni. Jednak pisemną informację o wadach sprzętu i sposobie ich usuwania przedstawiła dopiero po 160 dniach. Wobec tego powód domagał się zapłaty kary umownej w wysokości 160 000 zł, której pozwana nie chciała zapłacić. Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał, że w takim przypadku kara umowna powinna zostać obniżona do 5 000 zł.

Sąd wskazał, że co prawda ustawodawca nie wskazał dolnej granicy obniżenia kary umownej, jednak skorzystanie przez sąd z tej możliwości nie może prowadzić do zniweczenia istotnego dla stron postanowienia umownego – wprowadzającego karę umowną – poprzez pozbawienie kary umownej ekonomicznego sensu. Wobec tego należy wskazać, że sąd może zmiarkować karę umowną, lecz nie do symbolicznej wysokości.

Zapraszam do zapoznania się z pozostałymi moimi tekstami dotyczącymi kary umownej:

Czy warto wprowadzać do umowy zapis o karze umownej ?
Miarkowanie kary umownej

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Miarkowanie kary umownej

By | kara umowna, Życie osobiste | 2 komentarze

Możliwość tzw. miarkowania kary umownej została przewidziana w art. 484 § 2 kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią tego przepisu jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

Kiedy sąd miarkuje karę umowną?

Pierwsza z okoliczności uzasadniających zmniejszenie wysokości zastrzeżonej kary umownej jest łatwiejsza do oceny. Należy zbadać w jakiej części dłużnik żądający obniżenia kary umownej wykonał swoje zobowiązanie. Jeżeli dłużnik wykonał zobowiązanie w znacznej części może żądać odpowiedniego zmniejszenia kary umownej. W ten sposób sąd może miarkować karę umowną za niewykonanie niewielkiej części zobowiązania lub niewielką zwłokę w spełnieniu nieznacznej części zobowiązania.

W takiej sytuacji sąd miarkuje karę umowną biorąc pod uwagę stopień, w jakim cel zamierzony przez wierzyciela został osiągnięty – kryterium przydatności przedmiotu wykonanego świadczenia dla wierzyciela.

Na zasadność oraz stopień miarkowania kary umownej mogą mieć wpływ ponadto okoliczności zawarcia umowy np. wykonanie znacznej części zobowiązania w sytuacji narzucenia kontrahentowi (dłużnikowi) mającemu słabszą pozycję na rynku zbyt dużej wysokości zobowiązania.

Druga z okoliczności uzasadniających miarkowanie przez sąd kary umownej tj. rażące wygórowanie kary umownej jest trudniejsza do oceny. Ustawodawca w tym przypadku pozostawił sądowi dużą swobodę w decydowaniu czy w danym przypadku zachodzi podstawa do miarkowania kary umownej z uwagi na rażące wygórowanie kary umownej.

Ta podstawa obniżenia wysokości kary umownej pojawi się w każdym przypadku gdy w świetle okoliczności danej sprawy zastrzeżona kara będzie nieadekwatna np. po stronie wierzyciela występuje brak szkody lub wysokość jej jest nieznaczna. Sąd porównuje wysokość zastrzeżonej kary umownej z wysokością odszkodowania jakie przysługiwałoby wierzycielowi na zasadach ogólnych. Jednak należy podkreślić, że wysokość kary umownej nie musi pokrywać się z wysokością szkody realnie poniesionej przez wierzyciela. Sąd może również zastosować inne kryterium porównując wysokość kary umownej z wartością świadczenia, które zabezpiecza.

Jakie są podstawowe funkcje kary umownej?

Stosując instytucję miarkowania kary umownej sąd nie może pomijać również podstawowych funkcji kary umownej tj. stymulacji wykonania zobowiązania (funkcja stymulacyjna), sankcji za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (funkcja represyjna), naprawienia szkody bez konieczności precyzyjnego wyliczania jej wysokości (funkcja kompensacyjna).

Na koniec należy wskazać, że miarkowanie kary umownej następuje na podstawie orzeczenia sądu i stanowi wyjątek od generalnej zasady, że wierzycielowi przysługuje kara umowna bez względu na wysokość szkody.

PS O tym czym jest kara umowna możesz przeczytać w moim poprzednim tekście:

Czy warto wprowadzać do umowy zapis o karze umownej ?

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Czy warto wprowadzać do umowy zapis o karze umownej ?

By | kara umowna, Życie osobiste | No Comments

Najpierw należałoby odpowiedzieć na pytanie czym jest kara umowna ? Otóż kara umowna to ustalone z góry świadczenie pieniężne płatne w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego.

O tym czy dane postanowienie umowne jest karą umowną decyduje przede wszystkim treść i cel postanowienia. Błędne nazwanie danego postanowienia umownego jako np. kara wadialna czy odszkodowanie umowne nie ma wpływu na taką ocenę. Jednak żeby uniknąć sporów dotyczących interpretacji określonego zapisu umownego warto poprawnie go nazwać.

Kara umowna ma na celu zastąpienie odszkodowania. Wierzyciel w przypadku zastrzeżenia na swoją rzecz kary umownej co do zasady nie może dochodzić odszkodowania przewyższającego zastrzeżoną karę umowną, chociażby jego szkoda byłaby realnie wyższa (tzw. zasada wyłączności kary umownej). Jednak strony mogą zmienić tą zasadę i wprowadzić możliwość dochodzenia odszkodowania przewyższającego karę umowną.

Ponadto kara umowna jest należna niezależnie od tego czy wierzyciel poniósł w ogóle realnie jakąkolwiek szkodę z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Stanowi to wyraz zdecydowanego umocnienia pozycji wierzyciela. Nie musi on udowadniać powstania szkody ani jej wysokości. Wystarczy, że udowodni niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego.

Czy kara umowna ulega przedawnieniu?

Kara umowna jest co do zasady jednym z dodatkowych (nieobowiązkowych) postanowień umownych. W takiej sytuacji oznacza to, że nieważność zobowiązania głównego rozciąga się również na karę umowną. Ponadto roszczenie o zapłatę kary umownej ulega przedawnieniu z upływem terminu przedawnienia roszczenia o świadczenie główne. Można powiedzieć, że kara umowna dzieli los zobowiązania głównego.

Przedmiotem kary umownej jest określona suma pieniężna. Może być ona wyrażona również w obcej walucie. Przepisy prawa cywilnego nie zawierają żadnej górnej granicy odnośnie wysokości kary umownej. Jest ona bowiem głównie związana z wartością przedmiotu świadczenia i potencjalną (możliwą) szkodą jaka może powstać wskutek niewykonania czy też nienależytego wykonania zobowiązania.

Dla skutecznego zastrzeżenia kary umownej konieczne jest ścisłe oznaczenie jej wysokości i waluty lub wskazanie konkretnego sposobu ustalenia jej wysokości najpóźniej w momencie jej zapłaty.

Kara umowna może być określona kwotowo (np. 1 000 zł) lub ułamkowo (5 % wartości świadczenia głównego). W przypadku kary umownej za opóźnienie lub zwłokę w wykonaniu zobowiązania jej wysokość ustala się poprzez wskazanie oprocentowania za każdy dzień niedochowania terminu – przy czym oprocentowanie to naliczane jest również od wartości świadczenia głównego. Wówczas kara umowna przypomina swoją konstrukcją odsetki za opóźnienie w płatności świadczenia pieniężnego.

Warto podkreślić, że kara umowna nie może być zastrzegana na wypadek niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego. Dla tego typu zobowiązań można zastrzegać odsetki umowne – wyższe od odsetek ustawowych za opóźnienie.

Należy zaznaczyć, że określając wysokość kary umownej warto jednak postępować racjonalnie mając na uwadze możliwość żądania przez dłużnika zmniejszenia jej wysokości poprzez tzw. miarkowanie kary umownej np. w przypadku rażącej dysproporcji pomiędzy powstałą szkodą, a wysokością kary umownej.

PS Miłego długiego czerwcowego weekendu 🙂

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.