Category

Porady prawne – podział majątku

Zastanawiasz się, co mówi prawo spadkowe o podziale majątku? W kategorii “Porady prawne – podział majątku” znajdziesz wiele wpisów na ten temat, z których dowiesz się m.in. w jaki sposób zyskać status spadkobiercy, co może obejmować spadek oraz jak wygląda sądowy podział spadku.

Podział majątku wspólnego a kredyt hipoteczny

By | Porady prawne - podział majątku, Porady prawne życie osobiste

Obecnie przy podziale majątku wspólnego małżonków często uwidacznia się problem obciążenia hipotecznego, ustanowionego na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków. Pojawia się pytanie czy, a jeżeli tak to w jaki sposób, uwzględniać obciążenie hipoteczne przy ustalaniu wartości majątku wspólnego małżonków. Odpowiedź na to pytanie jest istotna szczególnie, gdy mówimy o małżonku, który w wyniku podziału ma otrzymać nieruchomość obciążoną hipoteką.

Czy po podziale majątku nadal obie strony muszą spłacać kredyt?

Tego typu sytuacja była przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28.03.2019 r. (III CZP 21/18). W sprawie tej byli małżonkowie dokonywali podziału majątku wspólnego w skład którego wchodziła nieruchomość o wartości rynkowej 127 000 zł, na której ustanowiono hipotekę na zabezpieczenie spłaty ich kredytu. Zadłużenie z tytułu kredytu wynosiło w chwili orzekania 48 000 zł.

Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie o podział majątku wspólnego małżonków, obejmującego nieruchomość obciążoną hipoteką zabezpieczającą udzielony małżonkom kredyt bankowy, sąd – przydzielając tę nieruchomość na własność jednego z małżonków – ustala jej wartość co do zasady z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego.

Należy podkreślić bowiem, że po podziale majątku nadal oboje małżonkowie są odpowiedzialni za spłatę kredytu, a nie tylko małżonek otrzymujący w wyniku podziału majątku wspólnego nieruchomość obciążoną hipoteką (dług utrzymuje się w takim samym kształcie). Dług ten jest bowiem długiem osobistym obu małżonków, którzy są solidarnie odpowiedzialni za jego spłatę.

Oznacza to, że w przypadku, gdy małżonek otrzymujący w wyniku podziału majątku nieruchomość obciążoną hipoteką sam spłaci resztę kredytu, ma on możliwość dochodzenia zwrotu od byłego małżonka spłaconego kredytu w części obciążającej go na mocy umowy kredytu.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że mogą zdarzyć się nietypowe przypadki w których przy podziale majątku wspólnego należałoby obniżyć wartość nieruchomości obciążonej hipotecznie np. szczególna sytuacja osobista lub majątkowa byłych małżonków; dysproporcje w wysokości zabezpieczenia hipotecznego i wartości nieruchomości.

Pogląd ten wpisuje się w generalną zasadę, że w sprawach o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej przedmiotem podziału są tylko aktywa (np. nieruchomość). Podział nie obejmuje natomiast długów (np. kredyt). Oznacza to, że sąd w postępowaniu o podział majątku wspólnego w zasadzie nie ustala faktu istnienia długu i jej wysokości, bo nie orzeka o ich spłacie.

PS Jeżeli jesteś zainteresowana/ny tematyką podziału majątku wspólnego małżonków zapraszam Cię do lektury poniższych tekstów:

 

Nierówne udziały w majątku wspólnym małżonków

Uwzględnianie prac domowych przy podziale majątku małżeńskiego

Zwrot nakładów i wydatków przy podziale majątku wspólnego małżonków

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Uwzględnianie prac domowych przy podziale majątku małżeńskiego

By | Porady prawne - podział majątku, Porady prawne życie osobiste

Przepis art. 43 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprowadza zasadę zaliczania wartości prac domowych przy podziale majątku wspólnego małżonków, w którym jeden z małżonków zgłosił żądanie ustalenia przez sąd nierównych udziałów w majątku wspólnym (Tematyka żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym została poruszona w moim ostatnim tekście – https://kancelariagruchacz.pl/nierowne-udzialy-w-majatku-wspolnym-malzonkow/ ). Zgodnie z treścią tego przepisu przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Zasada ta w sposób szczególny chroni małżonka, który całe swoje życie poświęcił wyłącznie na tzw. prowadzenie domu i nie wykonywał pracy zawodowej.

Jak dokonuje się oceny wartości pracy domowej małżonka?

Ocena nakładów pracy osobistej dokonywana jest przy uwzględnieniu zachowania się obojga małżonków w trakcie małżeństwa. Należy brać pod uwagę nie tylko wykonywanie obowiązków domowych przez jednego z małżonków lecz również fakt uchylania się od nich przez drugiego małżonka. Chodzi o ustalenie, że ciężar obowiązków wychowawczych i prac domowych musiał spoczywać na barkach jednego z małżonków.

Wyceniając wartość wykonywanej pracy domowej małżonka należałoby brać pod uwagę wysokość wynagrodzenia opiekunki do dziecka oraz pomocy domowej. Właściwym punktem odniesienia powinny być zarobki na wyżej wymienionych stanowiskach w miejscu zamieszkania małżonków. Metoda ta pozwala na realną wycenę wartości wykonywanych przez małżonka prac związanych z prowadzeniem domu i wychowaniem dzieci.

W praktyce często szacowana wartość pracy wychowawczej i domowej małżonka może być porównywalna z dochodami z pracy zarobkowej uzyskiwanymi przez drugiego małżonka. Niejednokrotnie również małżonek prowadzący dom oprócz pracy wychowawczej i domowej wykonuje także pracę zarobkową. W takiej sytuacji ocena stopnia przyczyniania się do powstania majątku wspólnego małżonków może wypaść na korzyść tego małżonka, pomimo relatywnie niższych zarobków z pracy zawodowej.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że odpowiednie uwzględnienie przy ocenie stopnia przyczyniania się do powstania majątku wspólnego wartości nakładów pracy osobistej jednego z małżonków na rzecz dzieci i domu może zmienić zupełnie stosunek udziałów w majątku wspólnym.

Pozdrawiam Cię w dzisiejszy upalny dzień … i życzę chwili ochłody 🙂

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Nierówne udziały w majątku wspólnym małżonków

By | Porady prawne - podział majątku, Porady prawne życie osobiste

Zgodnie z zasadą określoną w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. U podstaw tej zasady leży przekonanie, że w prawidłowo funkcjonującym małżeństwie równe prawa małżonków obejmują również sferę majątkową. Niezależnie od formy przyczynienia się do zaspokajania potrzeb rodziny – pracy zarobkowej czy prowadzenie gospodarstwa domowego (wychowanie dzieci).

Nierówne udziały w majątku wspólnym

Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 43 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z treścią tego przepisu z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Żądanie to jest rozstrzygane przez sąd poprzez wydanie stosownego orzeczenia. Przede wszystkim następuje to w ramach postępowania o podział majątku wspólnego.

Ważne powody przy ustaleniu nierównych udziałów w majątku wspólnym

Przepis art. 43 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprowadza dwie przesłanki, od których uzależnione jest ustalenie nierównych udziałów. Po pierwsze muszą istnieć ku temu ważne powody. Po drugie występuje różny stopień (istotne dysproporcje) przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego.

Warto podkreślić, że ważne powody nie mają wyłącznie charakteru majątkowego. Sytuacja niejednakowego przyczyniania się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego podlega ocenie przez pryzmat norm etycznych i moralnych. Nie każda bowiem sytuacja, gdy występuje dysproporcja w zakresie przyczyniania się małżonków do powstania majątku wspólnego, uzasadnia ustalenie nierównych udziałów. Ważne powody istnieją wówczas, gdy małżonek, przeciwko któremu zostało skierowane żądanie, w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się, w miarę swoich sił i możliwości zarobkowych, do powstania majątku wspólnego. Ocenie podlega całokształt wykonywania przez małżonków ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli.

Przykładem sytuacji, w której mogą istnieć ważne powody jest długotrwała separacja faktyczna małżonków. Szczególnie gdy małżonkowie prowadzą dwa odrębne gospodarstwa domowe i mają samodzielne (odrębne) dochody z których się utrzymują.

Nie stanowi ważnego powodu sytuacja, gdy jeden z małżonków nie przyczynia się do powstania majątku wspólnego z przyczyn obiektywnych (niezależnych od jego woli, niezawinionych) tj. choroba czy nieporadność życiowa.

Przyczynianie się małżonków do powstania majątku wspólnego to nic innego jak starania podejmowane przez każdego z małżonków o prawidłowe funkcjonowanie i zaspokajanie potrzeb rodziny. Nie chodzi tylko o wysokość uzyskiwanych dochodów, lecz również sposób gospodarowania nimi (racjonalność wydatków).Przyczynianie się do powstania majątku wspólnego obejmuje również niewymierne finansowo starania o prawidłowe funkcjonowanie rodziny (prowadzenie gospodarstwa domowego i wychowanie dzieci).

Wobec powyższego należy stwierdzić, że stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego nie może polega jedynie na rachunkowym wyliczeniu.

Na marginesie należy wskazać, że w praktyce nie jest również możliwie oczekiwanie, że każdy z małżonków w równym stopniu przyczyni się do powstania majątku wspólnego.

Pozdrawiam serdecznie i zapraszam do zapoznania się z tekstem dotyczącym zwrotu nakładów przy podziale majątku wspólnego małżonków:

Zwrot nakładów i wydatków przy podziale majątku wspólnego małżonków

 

Michał Gruchacz

radca prawny

 

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Zwrot nakładów i wydatków przy podziale majątku wspólnego małżonków

By | Porady prawne - podział majątku, Porady prawne życie osobiste

W trakcie trwania ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej (trwania małżeństwa) formalnie istnieją trzy majątki tj. majątek wspólny małżonków oraz majątki osobiste każdego z małżonków. Praktycznie masy te w trakcie trwania małżeństwa pozostają niewyodrębnione. Małżonkowie mogą podejmować różne działania w stosunku do poszczególnych składników majątkowych wchodzących w w/w masy majątkowe np. remont domu należącego do majątku osobistego jednego z małżonków czy też zapłata z majątku wspólnego długu jednego z małżonków. Oznacza to, że między poszczególnymi masami majątkowymi mogą następować przesunięcia i wobec tego wymaga to stosownych rozliczeń w przypadku ustania wspólności majątkowej.

Rozliczenie nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty

Podstawą prawną takich rozliczeń jest art. 45 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z treścią § 1 w/w przepisu każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Przepis ten przewiduje, że co do zasady rozliczeniu podlegają nakłady i wydatki poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty oraz nakłady i wydatki poczynione z majątku osobistego na majątek wspólny. Rozliczenie to obejmuje również zaspokojenie długów małżonka z majątku wspólnego.

Omawiany przepis wyłącza jednak możliwość rozliczenia wydatków i nakładów poniesionych z majątku wspólnego na przedmioty stanowiące majątek osobisty, który przynosi dochód. Uzasadnione jest to tym, że dochód generowany przez przedmioty należące do majątku osobistego wchodzi do majątku wspólnego. Wobec tego nakłady i wydatki poczynione na te przedmioty mają na celu powiększenie majątku wspólnego i jako takie nie powinny podlegać zwrotowi.

Opisane wyłączenie znajdzie jednak zastosowanie tylko po łącznym spełnieniu dwóch istotnych przesłanek. Po pierwsze nakłady mają mieć charakter nakładów koniecznych. Po drugie przedmioty, na które poczyniono nakłady przynoszą dochód. Nakłady konieczne to takie, które są niezbędne do utrzymania rzeczy w stanie niepogorszonym. Obejmują one również obciążenia o charakterze publicznoprawnym tj. podatki. Z kolei to czy dany przedmiot przynosi dochód zależy od okoliczności danej sprawy. Ten sam przedmiot może w jednym przypadku przynosić dochód a w innym stratę np. lokal stanowiący majątek osobisty może być wynajmowany (brak rozliczenia) lub stać pusty (rozliczenie).

Kolejnym wyłączeniem rozliczenia objęte zostały nakłady i wydatki z majątku osobistego na majątek wspólny dokonane w celu zaspokojenia potrzeb rodziny – chodzi tu o każde potrzeby rodziny, nie tylko te zwykłe (podstawowe). Wyłączenie to nie ma jednak zastosowania (tj. nastąpi rozliczenie), gdy nakłady i wydatki zwiększyły wartość majątku wspólnego np. nakłady z majątku osobistego poniesione na remont domu wykorzystywanego do mieszkania należącego do majątku wspólnego powodujące zwiększenie wartości domu.

Roszczenie o rozliczenie nakładów powstaje w chwili dokonania nakładów i nie wygasa w przypadku gdy przedmiot majątkowy, na który dokonano nakładów przestał istnieć. Jednak dochodzić rozliczenia można co do zasady dopiero z chwilą podziału majątku wspólnego (po rozwodzie).

Omawiany przepis nie znajdzie zastosowania przy rozliczaniu nakładów i wydatków z majątku osobistego jednego małżonka na majątek osobisty drugiego małżonka. Rozliczenia te podlegają ogólnym przepisów prawa cywilnego.

Na koniec warto wskazać, że wartość poniesionych nakładów i wydatków ustala się na podstawie stanu z chwili dokonania i cen z chwili orzekania.

Pozdrawiam

radca prawny

Michał Gruchacz

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.