Category

podział majątku

Sądowy dział spadku

By | podział majątku, Porady o spadkach, Życie osobiste

Gdy spadkobiercy nie mogą dojść do porozumienia w kwestii dokonania działu spadku w drodze umowy, wówczas konieczne staje się przeprowadzenie sądowego działu spadku.

W takim przypadku sądem właściwym jest sąd spadku tj. sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jednakże na żądanie uczestnika działu, zgłoszone nie później niż na pierwszej rozprawie, sąd spadku może przekazać sprawę sądowi rejonowemu, w którego okręgu znajduje się spadek lub jego znaczna część, albo sądowi rejonowemu, w którego okręgu mieszkają wszyscy współspadkobiercy. Oznacza to, że każdy ze spadkobierców ma możliwość zmiany właściwości sądu na sąd rejonowy właściwy według położenia spadku lub miejsca zamieszkania wszystkich współspadkobierców. Warto wskazać również na możliwość przeprowadzenia postępowania działowego przed sądem polubownym.

Wniosek o dział spadku może złożyć samodzielnie każdy spadkobierca. Na marginesie warto zauważyć, że oprócz spadkobierców przedmiotowy wniosek może złożyć również: a) nabywca udziału w spadku; b) spadkobierca spadkobiercy; c) spadkobierca nabywcy udziału w spadku; d) wierzyciel spadkodawcy, który zajął uprawnienia spadkowe swego dłużnika w toku prowadzonej egzekucji.

Co należy umieścić we wniosku o dział spadku?

We wniosku o dział spadku należy:
a) przedstawić postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia (jeżeli nie ma ani postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ani zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia to sąd wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w toku postępowania działowego);
b) podać jakie testamenty pozostawił po sobie spadkodawca, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują albo wskazać, że spadkodawca nie pozostawił po sobie żadnych testamentów;
c) przedstawić spis inwentarza lub jeżeli brak jest spisu inwentarza należy wskazać majątek mający być przedmiotem działu;
d) wskazać na dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy – w przypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość.

W toku postępowania działowego sąd powinien przede wszystkim ustalić skład i wartość spadku, podlegającego działowi oraz dane dotyczące spadkobierców, określone w art. 682 kodeksu postępowania cywilnego.

Stan spadku sąd określa według chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), zaś jego wartość według cen rynkowych z chwili dokonania działu. Ustaleń tych sąd dokonuje przede wszystkim na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania oraz przedstawionych przez nich dokumentów. W razie sporu między współspadkobiercami, o to czy dany przedmiot należy do spadku, sąd spadku może wydać tzw. postanowienie wstępne. Od prawidłowego ustalenia wskazanych kwestii zależy prawidłowe określenie wartości udziałów poszczególnych spadkobierców (ich sched spadkowych), a także przysługujących im spłat lub dopłat. Wadliwość ustalenia tych kwestii z reguły podważa w całości dokonany dział spadku, co skutkuje koniecznością uchylenia w całości postanowienia w przedmiocie działu spadku.

Głównym celem postępowania działowego jest zniesienie wspólności majątku spadkowego pomiędzy spadkobiercami i przyznanie im poszczególnych przedmiotów spadkowych.

Ponadto postępowanie o dział spadku może obejmować również:
a) zaliczenie darowizn i zapisów windykacyjnych na poczet sched spadkowych (należy jednak pamiętać, że do przeprowadzenia zaliczenia niezbędne jest zgłoszenie takiego żądania przez zainteresowanego spadkobiercę, kwestia ta nie jest bowiem rozpoznawana przez sąd z urzędu);
b) uwzględnienie zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku;
c) rozliczenie wzajemnych roszczeń pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.

W przypadku, gdy wszyscy współspadkobiercy złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd będzie nim związany. Oznacza to, że sąd wyda postanowienie odpowiadające treści zgodnego wniosku, jeżeli przedstawiony projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego ani nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych.

W przypadku sądowego działu spadku możliwe jest zastosowanie następujących sposobów podziału: a) podziału w naturze; b) przyznania przedmiotów w całości na własność albo współwłasność; c) podziału cywilnego.

Rzecz, która nie da się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu spadkobiercy albo kilku współspadkobiercom na współwłasność z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

Wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd wyznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia.

Ponadto przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

Postanowienie sądu o dziale spadku ma charakter konstytutywny tzn. z chwilą jego uprawomocnienia się ustaje wspólność majątku spadkowego, a własność przedmiotów spadkowych przechodzi jednocześnie na wskazanych w nim spadkobierców. Prawomocne postanowienie działowe stanowi tytuł własności rzeczy. Oznacza to, że może być podstawą wpisu do księgi wieczystej w przypadku nieruchomości. Prawomocne postanowienie działowe jest ponadto tytułem egzekucyjnym w zakresie, w jakim orzeka o obowiązku dopłaty lub o wydaniu rzeczy pomiędzy współwłaścicielami.

Nasza Kancelaria oferuje pomoc z zakresu prawa spadkowego.

PS Zapraszam Cię do lektury mojego poprzedniego tekstu dotyczącego umownego działu spadku.

Umowny dział spadku

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej, jest wyłącznie poglądem autora.

Umowny dział spadku

By | podział majątku, Porady o spadkach, Życie osobiste

W celu zniesienia wspólności majątku spadkowego spadkobiercy powinni dokonać tzw. działu spadku. Prawo spadkowe przewiduje dwa rodzaje działu spadku: dział umowny oraz dział sądowy. Co do zasady możliwość przeprowadzenia działu spadku nie jest ograniczona terminem. Oznacza to, że nawet po wielu latach od śmierci spadkodawcy spadkobiercy mogą dokonać działu spadku.

Przedmiotem działu spadku są jedynie aktywa wchodzące w masę spadkową, natomiast podział długów następuje z mocy samego prawa w proporcjach odpowiadających udziałowi w podziale aktywów. Warto wskazać, że od momentu działu spadku spadkobiercy ponoszą już odpowiedzialność za długi spadkowe w zakresie jaki wynika z wielkości swoich udziałów. W umowie o dział spadku spadkobiercy mogą inaczej określić zasady swojej odpowiedzialności za długi spadkowe np. wskazując kto odpowiada za dany dług. Jednak takie zapisy umowne mają zastosowanie jedynie w stosunkach wewnętrznych tzn. obowiązują one tylko samych spadkobierców, natomiast nie wiążą one wierzycieli spadkodawcy.

Kiedy może dojść do umownego działu spadku?

Do umownego działu spadku może dojść jedynie w przypadku zgody wszystkich spadkobierców. Sprzeciw chociażby jednego z spadkobierców zamyka drogę do umownego działu spadku. Zgoda spadkobierców musi obejmować nie tylko zamiar dokonania działu spadku w drodze umowy, lecz również sposób dokonania działu spadku. W sytuacji gdy spadkobiercą jest dziecko lub osoba ubezwłasnowolniona umowę w imieniu takiego spadkobiercy zawiera jej przedstawiciel ustawowy po uzyskaniu zezwolenia sądu opiekuńczego.

W wyniku zawarcia umowy o dział spadku dochodzi do nabycia przez poszczególnych spadkobierców określonych praw majątkowych wchodzących w masę spadkową, które wcześniej (przed zawarciem umowy o dział spadku) stanowiły wspólność majątku spadkowego i przysługiwały wszystkim spadkobiercom.

Jak wygląda umowa o dział spadku?

Umowa o dział spadku powinna regulować kwestię wzajemnych praw i obowiązków spadkobierców wynikających z ustania wspólności majątku spadkowego. Po pierwsze, konieczne jest określenie schedy spadkowej odpowiadającej udziałowi każdego ze spadkobierców m.in. zaliczając na jej poczet darowizny i koszty wychowania. Po drugie, umowa o dział spadku powinna rozdysponować poszczególne przedmioty i prawa wchodzące w skład spadku stosownie do wartości schedy spadkowej przypadającej każdemu ze spadkobierców. Po trzecie, umowa o dział spadku może wskazywać również na istnienie zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku. Po czwarte, umowa o dział spadku może określać wzajemne roszczenia pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.

Dział spadku może być dokonany na trzy sposoby:

a/ podział w naturze – polega na fizycznym podziale przedmiotu na mniejsze części oraz przyznaniu ich w odpowiednim zakresie poszczególnym spadkobiercom.

b/ przyznanie przedmiotu w całości jednemu lub kilku spadkobiercom – przyznanie całego przedmiotu na własność lub współwłasność

c/ podział cywilny – sprzedaż przedmiotu osobie trzeciej i odpowiednie rozdysponowaniu uzyskanej sumy pomiędzy spadkobierców.

W praktyce nic nie stoi na przeszkodzie aby w danej sprawie łączyć w/w metody podziału spadku. W przypadku uzyskania przez spadkobiercę w wyniku podziału praw nieodpowiadającemu wartości udziału spadkowego istnieje konieczność dokonania wyrównania w postaci dopłat lub spłat.

Spadkobiercy mogą swobodnie ukształtować treść umowy o dział spadku, byleby tylko jej treść nie sprzeciwiała się przepisom prawa bezwzględnie obowiązującego, zasadom współżycia społecznego oraz naturze stosunków spadkowych – zasada swobody umów. Dopuszczalne jest więc m.in. dokonywanie rozporządzeń udziałami pomiędzy samymi spadkobiercami („zrzeczenie się udziału w spadku” na rzecz innego spadkobiercy) czy modyfikowanie zasad doliczania darowizn na schedy spadkowe spadkobierców.

Umowa o dział spadku co do zasady może zostać zawarta w dowolnej formie. Jednak w przypadku gdy w skład masy spadkowej wchodzi co najmniej jedna nieruchomość umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Umowny dział spadku może objąć cały spadek (zasada) lub tylko jego wyodrębnioną część (wyjątek). Oznacza to, że możliwe jest zawieranie kilku umów o dział spadku. Forma każdej z tych umów powinna być dostosowana do przedmiotów, którymi rozporządza np. umowa o dział spadku dotycząca nieruchomości musi mieć formę aktu notarialnego.

Umowa o dział spadku stanowi tytuł własności rzeczy. Oznacza to, że stanowi ona np. podstawę do wpisu prawa własności do księgi wieczystej nieruchomości.

PS Zapraszam do odwiedzin naszego bloga w przyszłym tygodniu, bowiem w kolejnym wpisie poruszymy temat sądowego działu spadku.

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej, jest wyłącznie poglądem autora.

Podział majątku wspólnego a kredyt hipoteczny

By | podział majątku, Życie osobiste

Obecnie przy podziale majątku wspólnego małżonków często uwidacznia się problem obciążenia hipotecznego, ustanowionego na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków. Pojawia się pytanie czy, a jeżeli tak to w jaki sposób, uwzględniać obciążenie hipoteczne przy ustalaniu wartości majątku wspólnego małżonków. Odpowiedź na to pytanie jest istotna szczególnie, gdy mówimy o małżonku, który w wyniku podziału ma otrzymać nieruchomość obciążoną hipoteką.

Tego typu sytuacja była przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28.03.2019 r. (III CZP 21/18). W sprawie tej byli małżonkowie dokonywali podziału majątku wspólnego w skład którego wchodziła nieruchomość o wartości rynkowej 127 000 zł, na której ustanowiono hipotekę na zabezpieczenie spłaty ich kredytu. Zadłużenie z tytułu kredytu wynosiło w chwili orzekania 48 000 zł.

Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie o podział majątku wspólnego małżonków, obejmującego nieruchomość obciążoną hipoteką zabezpieczającą udzielony małżonkom kredyt bankowy, sąd – przydzielając tę nieruchomość na własność jednego z małżonków – ustala jej wartość co do zasady z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego.

Należy podkreślić bowiem, że po podziale majątku nadal oboje małżonkowie są odpowiedzialni za spłatę kredytu, a nie tylko małżonek otrzymujący w wyniku podziału majątku wspólnego nieruchomość obciążoną hipoteką (dług utrzymuje się w takim samym kształcie). Dług ten jest bowiem długiem osobistym obu małżonków, którzy są solidarnie odpowiedzialni za jego spłatę.

Oznacza to, że w przypadku, gdy małżonek otrzymujący w wyniku podziału majątku nieruchomość obciążoną hipoteką sam spłaci resztę kredytu, ma on możliwość dochodzenia zwrotu od byłego małżonka spłaconego kredytu w części obciążającej go na mocy umowy kredytu.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że mogą zdarzyć się nietypowe przypadki w których przy podziale majątku wspólnego należałoby obniżyć wartość nieruchomości obciążonej hipotecznie np. szczególna sytuacja osobista lub majątkowa byłych małżonków; dysproporcje w wysokości zabezpieczenia hipotecznego i wartości nieruchomości.

Pogląd ten wpisuje się w generalną zasadę, że w sprawach o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej przedmiotem podziału są tylko aktywa (np. nieruchomość). Podział nie obejmuje natomiast długów (np. kredyt). Oznacza to, że sąd w postępowaniu o podział majątku wspólnego w zasadzie nie ustala faktu istnienia długu i jej wysokości, bo nie orzeka o ich spłacie.

PS Jeżeli jesteś zainteresowana/ny tematyką podziału majątku wspólnego małżonków zapraszam Cię do lektury poniższych tekstów:


Nierówne udziały w majątku wspólnym małżonków
Uwzględnianie prac domowych przy podziale majątku małżeńskiego
Zwrot nakładów i wydatków przy podziale majątku wspólnego małżonków

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Uwzględnianie prac domowych przy podziale majątku małżeńskiego

By | podział majątku, Życie osobiste

Przepis art. 43 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprowadza zasadę zaliczania wartości prac domowych przy podziale majątku wspólnego małżonków, w którym jeden z małżonków zgłosił żądanie ustalenia przez sąd nierównych udziałów w majątku wspólnym (Tematyka żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym została poruszona w moim ostatnim tekście – https://kancelariagruchacz.pl/nierowne-udzialy-w-majatku-wspolnym-malzonkow/ ). Zgodnie z treścią tego przepisu przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Zasada ta w sposób szczególny chroni małżonka, który całe swoje życie poświęcił wyłącznie na tzw. prowadzenie domu i nie wykonywał pracy zawodowej.

Ocena nakładów pracy osobistej dokonywana jest przy uwzględnieniu zachowania się obojga małżonków w trakcie małżeństwa. Należy brać pod uwagę nie tylko wykonywanie obowiązków domowych przez jednego z małżonków lecz również fakt uchylania się od nich przez drugiego małżonka. Chodzi o ustalenie, że ciężar obowiązków wychowawczych i prac domowych musiał spoczywać na barkach jednego z małżonków.

Wyceniając wartość wykonywanej pracy domowej małżonka należałoby brać pod uwagę wysokość wynagrodzenia opiekunki do dziecka oraz pomocy domowej. Właściwym punktem odniesienia powinny być zarobki na wyżej wymienionych stanowiskach w miejscu zamieszkania małżonków. Metoda ta pozwala na realną wycenę wartości wykonywanych przez małżonka prac związanych z prowadzeniem domu i wychowaniem dzieci.

W praktyce często szacowana wartość pracy wychowawczej i domowej małżonka może być porównywalna z dochodami z pracy zarobkowej uzyskiwanymi przez drugiego małżonka. Niejednokrotnie również małżonek prowadzący dom oprócz pracy wychowawczej i domowej wykonuje także pracę zarobkową. W takiej sytuacji ocena stopnia przyczyniania się do powstania majątku wspólnego małżonków może wypaść na korzyść tego małżonka, pomimo relatywnie niższych zarobków z pracy zawodowej.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że odpowiednie uwzględnienie przy ocenie stopnia przyczyniania się do powstania majątku wspólnego wartości nakładów pracy osobistej jednego z małżonków na rzecz dzieci i domu może zmienić zupełnie stosunek udziałów w majątku wspólnym.

Pozdrawiam Cię w dzisiejszy upalny dzień … i życzę chwili ochłody 🙂

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Nierówne udziały w majątku wspólnym małżonków

By | podział majątku, Życie osobiste

Zgodnie z zasadą określoną w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. U podstaw tej zasady leży przekonanie, że w prawidłowo funkcjonującym małżeństwie równe prawa małżonków obejmują również sferę majątkową. Niezależnie od formy przyczynienia się do zaspokajania potrzeb rodziny – pracy zarobkowej czy prowadzenie gospodarstwa domowego (wychowanie dzieci).

Nierówne udziały w majątku wspólnym

Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 43 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z treścią tego przepisu z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Żądanie to jest rozstrzygane przez sąd poprzez wydanie stosownego orzeczenia. Przede wszystkim następuje to w ramach postępowania o podział majątku wspólnego.

Ważne powody przy ustaleniu nierównych udziałów w majątku wspólnym

Przepis art. 43 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprowadza dwie przesłanki, od których uzależnione jest ustalenie nierównych udziałów. Po pierwsze muszą istnieć ku temu ważne powody. Po drugie występuje różny stopień (istotne dysproporcje) przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego.

Warto podkreślić, że ważne powody nie mają wyłącznie charakteru majątkowego. Sytuacja niejednakowego przyczyniania się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego podlega ocenie przez pryzmat norm etycznych i moralnych. Nie każda bowiem sytuacja, gdy występuje dysproporcja w zakresie przyczyniania się małżonków do powstania majątku wspólnego, uzasadnia ustalenie nierównych udziałów. Ważne powody istnieją wówczas, gdy małżonek, przeciwko któremu zostało skierowane żądanie, w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się, w miarę swoich sił i możliwości zarobkowych, do powstania majątku wspólnego. Ocenie podlega całokształt wykonywania przez małżonków ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli.

Przykładem sytuacji, w której mogą istnieć ważne powody jest długotrwała separacja faktyczna małżonków. Szczególnie gdy małżonkowie prowadzą dwa odrębne gospodarstwa domowe i mają samodzielne (odrębne) dochody z których się utrzymują.

Nie stanowi ważnego powodu sytuacja, gdy jeden z małżonków nie przyczynia się do powstania majątku wspólnego z przyczyn obiektywnych (niezależnych od jego woli, niezawinionych) tj. choroba czy nieporadność życiowa.

Przyczynianie się małżonków do powstania majątku wspólnego to nic innego jak starania podejmowane przez każdego z małżonków o prawidłowe funkcjonowanie i zaspokajanie potrzeb rodziny. Nie chodzi tylko o wysokość uzyskiwanych dochodów, lecz również sposób gospodarowania nimi (racjonalność wydatków).Przyczynianie się do powstania majątku wspólnego obejmuje również niewymierne finansowo starania o prawidłowe funkcjonowanie rodziny (prowadzenie gospodarstwa domowego i wychowanie dzieci).

Wobec powyższego należy stwierdzić, że stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego nie może polega jedynie na rachunkowym wyliczeniu.

Na marginesie należy wskazać, że w praktyce nie jest również możliwie oczekiwanie, że każdy z małżonków w równym stopniu przyczyni się do powstania majątku wspólnego.

Pozdrawiam serdecznie i zapraszam do zapoznania się z tekstem dotyczącym zwrotu nakładów przy podziale majątku wspólnego małżonków:

Zwrot nakładów i wydatków przy podziale majątku wspólnego małżonków

 

Michał Gruchacz

radca prawny

 

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Zwrot nakładów i wydatków przy podziale majątku wspólnego małżonków

By | podział majątku, Życie osobiste

W trakcie trwania ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej (trwania małżeństwa) formalnie istnieją trzy majątki tj. majątek wspólny małżonków oraz majątki osobiste każdego z małżonków. Praktycznie masy te w trakcie trwania małżeństwa pozostają niewyodrębnione. Małżonkowie mogą podejmować różne działania w stosunku do poszczególnych składników majątkowych wchodzących w w/w masy majątkowe np. remont domu należącego do majątku osobistego jednego z małżonków czy też zapłata z majątku wspólnego długu jednego z małżonków. Oznacza to, że między poszczególnymi masami majątkowymi mogą następować przesunięcia i wobec tego wymaga to stosownych rozliczeń w przypadku ustania wspólności majątkowej.

Rozliczenie nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty

Podstawą prawną takich rozliczeń jest art. 45 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z treścią § 1 w/w przepisu każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Przepis ten przewiduje, że co do zasady rozliczeniu podlegają nakłady i wydatki poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty oraz nakłady i wydatki poczynione z majątku osobistego na majątek wspólny. Rozliczenie to obejmuje również zaspokojenie długów małżonka z majątku wspólnego.

Omawiany przepis wyłącza jednak możliwość rozliczenia wydatków i nakładów poniesionych z majątku wspólnego na przedmioty stanowiące majątek osobisty, który przynosi dochód. Uzasadnione jest to tym, że dochód generowany przez przedmioty należące do majątku osobistego wchodzi do majątku wspólnego. Wobec tego nakłady i wydatki poczynione na te przedmioty mają na celu powiększenie majątku wspólnego i jako takie nie powinny podlegać zwrotowi.

Opisane wyłączenie znajdzie jednak zastosowanie tylko po łącznym spełnieniu dwóch istotnych przesłanek. Po pierwsze nakłady mają mieć charakter nakładów koniecznych. Po drugie przedmioty, na które poczyniono nakłady przynoszą dochód. Nakłady konieczne to takie, które są niezbędne do utrzymania rzeczy w stanie niepogorszonym. Obejmują one również obciążenia o charakterze publicznoprawnym tj. podatki. Z kolei to czy dany przedmiot przynosi dochód zależy od okoliczności danej sprawy. Ten sam przedmiot może w jednym przypadku przynosić dochód a w innym stratę np. lokal stanowiący majątek osobisty może być wynajmowany (brak rozliczenia) lub stać pusty (rozliczenie).

Kolejnym wyłączeniem rozliczenia objęte zostały nakłady i wydatki z majątku osobistego na majątek wspólny dokonane w celu zaspokojenia potrzeb rodziny – chodzi tu o każde potrzeby rodziny, nie tylko te zwykłe (podstawowe). Wyłączenie to nie ma jednak zastosowania (tj. nastąpi rozliczenie), gdy nakłady i wydatki zwiększyły wartość majątku wspólnego np. nakłady z majątku osobistego poniesione na remont domu wykorzystywanego do mieszkania należącego do majątku wspólnego powodujące zwiększenie wartości domu.

Roszczenie o rozliczenie nakładów powstaje w chwili dokonania nakładów i nie wygasa w przypadku gdy przedmiot majątkowy, na który dokonano nakładów przestał istnieć. Jednak dochodzić rozliczenia można co do zasady dopiero z chwilą podziału majątku wspólnego (po rozwodzie).

Omawiany przepis nie znajdzie zastosowania przy rozliczaniu nakładów i wydatków z majątku osobistego jednego małżonka na majątek osobisty drugiego małżonka. Rozliczenia te podlegają ogólnym przepisów prawa cywilnego.

Na koniec warto wskazać, że wartość poniesionych nakładów i wydatków ustala się na podstawie stanu z chwili dokonania i cen z chwili orzekania.

Pozdrawiam

radca prawny

Michał Gruchacz

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.