Category

Porady o spadkach

Po jakim czasie można sprzedać bez podatku odziedziczone mieszkanie ?

By | Porady o spadkach, Życie osobiste

Nie każdy wie, że o dnia 01.01.2019 r. wielu właścicieli odziedziczonych nieruchomości nie musi czekać 5 lat od śmierci spadkodawcy na dokonanie nieopodatkowanej sprzedaży swoich nieruchomości.

Ustawa z dnia 23.10.2019 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw wprowadziła nowe regulacje w zakresie sposobu obliczania okresu, po upływie którego można zbyć nieruchomość bez konieczności rozliczania się z obowiązku podatkowego.

Po jakim czasie można sprzedać odziedziczoną nieruchomość bez podatku?

Nowe przepisy przewidują, że 5-letni okres „wyczekiwania” nie liczy się od śmierci spadkodawcy, lecz od daty jej nabycia lub wybudowania przez spadkodawcę. Oznacza to, że wielu spadkobierców de facto od razu będzie mogło dokonać nieopodatkowanej sprzedaży odziedziczonej nieruchomości. Wystarczy, aby spadkodawca był właścicielem tej nieruchomości przez co najmniej 5 lat.

Warto podkreślić, że okres władania przez spadkodawcę nieruchomością proporcjonalnie pomniejsza 5- letni okres, którym związany jest spadkobierca.

Opisana zmiana dotyczy wszystkich spadkobierców, którzy sprzedają odziedziczone nieruchomości po 01.01.2019 r. Nie ma znaczenia data spadkobrania.

Należy zwrócić uwagę na szczególny sposób liczenia 5-letniego okresu „wyczekiwania”. Termin ten jest bowiem liczony od końca roku kalendarzowego np. jeżeli zmarły ojciec wybudował dom w 2015 r., to syn dziedziczący w 2019 r. może sprzedać go bez podatku dopiero w roku 2021.

Na marginesie warto wskazać, że od 01.01.2019 r. nastąpiło również wydłużenie z dwóch do trzech lat okresu, w którym dochód uzyskany z odpłatnego zbycia nieruchomości musi być wydatkowany przez podatnika na własne cele mieszkaniowe, aby skorzystać z tzw. ulgi mieszkaniowej.

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej, jest wyłącznie poglądem autora.

Co wchodzi w skład spadku po zmarłym ?

By | Porady o spadkach, Życie osobiste

Warto wiedzieć, co wchodzi w skład spadku po zmarłym, a czego nie można po nim odziedziczyć. Dzisiaj postaram się przybliżyć to, wydawałoby się nieskomplikowane, zagadnienie.

Spadek po zmarłym to nie tylko majątek zmarłego, mający fizyczną postać, tj.: dom, działka, samochód lecz ogół praw i obowiązków, które należały do spadkodawcy w chwili śmierci. Dane prawo lub obowiązek może wejść do masy spadkowej, jeżeli: a) ma charakter majątkowy, b) nie jest ściśle związane z osobą zmarłego, c) nie przechodzi na inne osoby na mocy odrębnych przepisów.

Co wchodzi w skład spadku?

Do spadku wchodzą w szczególności następujące prawa majątkowe:
a) własność – jej przedmiotem mogą być nieruchomości, tj.: domy, mieszkania, lokale, grunty lub ruchomości, tj.: samochody, maszyny, surowce, dzieła sztuki, biżuteria;
b) udziały we współwłasności nieruchomości lub ruchomości;
c) prawo użytkowania wieczystego gruntów – spadkobiercy wchodzą w prawa i obowiązki użytkownika wieczystego;
d) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu – ograniczone prawo rzeczowe, polegające na prawie do korzystania z lokali wchodzących w skład spółdzielni mieszkaniowych; ogół praw i obowiązków jest zbliżony do praw właściciela, jednak formalnym właścicielem lokalu pozostaje spółdzielnia;
e) służebności gruntowe – ograniczone prawa rzeczowe, tj. prawo przejazdu przez działkę; służebności te dziedziczone są wraz z prawem własności do nieruchomości na rzecz której zostały ustanowione;
f) posiadanie – stan faktyczny, polegający na rzeczywistym władaniu rzeczą; „dziedziczenie posiadania” może mieć znaczenie np. przy zasiedzeniu nieruchomości – uwzględnienie okresu samoistnego posiadania spadkodawcy przy obliczaniu biegu terminu zasiedzenia nieruchomości;
g) wierzytelności – wynikające z umów zawartych przez spadkodawcę (np. niespłacona pożyczka, zaległy czynsz za wynajmowane mieszkanie, zaległa płatność za fakturę), bezpodstawnego wzbogacenia (osiągnięcia korzyści majątkowej kosztem spadkodawcy bez podstawy prawnej), czynów niedozwolonych (np. odszkodowanie za wypadek komunikacyjny);
h) papiery wartościowe np. akcje, obligacje, weksle, czeki, bony skarbowe;
i) prawa autorskie majątkowe np. tantiemy;
j) prawa własności przemysłowej np. patent;
k) roszczenia z tytułu zachowku przysługującego spadkodawcy.

W skład spadku nie wchodzą natomiast prawa i obowiązki ściśle związane z osobą spadkodawcy, tj.:
a) uprawnienie do renty przyznanej w związku z wypadkiem powodującym uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia;
b) prawo wynikające z umowy dożywocia;
c) spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu – prawo do korzystania z lokalu mieszkalnego, stanowiącego własność spółdzielni; konstrukcyjnie zbliżone do najmu; dziedziczeniu podlega jedynie wkład uiszczony za uzyskanie prawa lokatorskiego;
d) służebność osobista – podobna konstrukcyjnie do służebności gruntowej, ale charakteryzująca się ścisłym związkiem z osobą na rzecz której jest ustanawiana; wygasa z chwilą śmierci uprawnionego;
e) prawo wynikające z umowy użytkowania;
f) alimenty;
g) wszelkie prawa o charakterze niemajątkowym np. żądanie rozwodu;
h) prawa i obowiązki przechodzące w chwili śmierci spadkodawcy na inne określone osoby, niezależnie od samego spadkobrania;
i) roszczenie o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę; wyjątkiem jest sytuacja, gdy zostało ono uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało już wytoczone za życia spadkodawcy;
j) prawa do świadczeń emerytalnych i rentowych.

W skład spadku wchodzą również długi spadkodawcy, wynikające z:
a) zawartych przez niego umów;
b) popełnionych czynów niedozwolonych;
c) niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że w skład spadku po zmarłym wchodzą nie tylko prawa własności rzeczy, lecz również inne praw majątkowe.

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej, jest wyłącznie poglądem autora.

Sądowy dział spadku

By | podział majątku, Porady o spadkach, Życie osobiste

Gdy spadkobiercy nie mogą dojść do porozumienia w kwestii dokonania działu spadku w drodze umowy, wówczas konieczne staje się przeprowadzenie sądowego działu spadku.

W takim przypadku sądem właściwym jest sąd spadku tj. sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jednakże na żądanie uczestnika działu, zgłoszone nie później niż na pierwszej rozprawie, sąd spadku może przekazać sprawę sądowi rejonowemu, w którego okręgu znajduje się spadek lub jego znaczna część, albo sądowi rejonowemu, w którego okręgu mieszkają wszyscy współspadkobiercy. Oznacza to, że każdy ze spadkobierców ma możliwość zmiany właściwości sądu na sąd rejonowy właściwy według położenia spadku lub miejsca zamieszkania wszystkich współspadkobierców. Warto wskazać również na możliwość przeprowadzenia postępowania działowego przed sądem polubownym.

Wniosek o dział spadku może złożyć samodzielnie każdy spadkobierca. Na marginesie warto zauważyć, że oprócz spadkobierców przedmiotowy wniosek może złożyć również: a) nabywca udziału w spadku; b) spadkobierca spadkobiercy; c) spadkobierca nabywcy udziału w spadku; d) wierzyciel spadkodawcy, który zajął uprawnienia spadkowe swego dłużnika w toku prowadzonej egzekucji.

Co należy umieścić we wniosku o dział spadku?

We wniosku o dział spadku należy:
a) przedstawić postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia (jeżeli nie ma ani postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ani zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia to sąd wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w toku postępowania działowego);
b) podać jakie testamenty pozostawił po sobie spadkodawca, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują albo wskazać, że spadkodawca nie pozostawił po sobie żadnych testamentów;
c) przedstawić spis inwentarza lub jeżeli brak jest spisu inwentarza należy wskazać majątek mający być przedmiotem działu;
d) wskazać na dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy – w przypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość.

W toku postępowania działowego sąd powinien przede wszystkim ustalić skład i wartość spadku, podlegającego działowi oraz dane dotyczące spadkobierców, określone w art. 682 kodeksu postępowania cywilnego.

Stan spadku sąd określa według chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), zaś jego wartość według cen rynkowych z chwili dokonania działu. Ustaleń tych sąd dokonuje przede wszystkim na podstawie wyjaśnień uczestników postępowania oraz przedstawionych przez nich dokumentów. W razie sporu między współspadkobiercami, o to czy dany przedmiot należy do spadku, sąd spadku może wydać tzw. postanowienie wstępne. Od prawidłowego ustalenia wskazanych kwestii zależy prawidłowe określenie wartości udziałów poszczególnych spadkobierców (ich sched spadkowych), a także przysługujących im spłat lub dopłat. Wadliwość ustalenia tych kwestii z reguły podważa w całości dokonany dział spadku, co skutkuje koniecznością uchylenia w całości postanowienia w przedmiocie działu spadku.

Głównym celem postępowania działowego jest zniesienie wspólności majątku spadkowego pomiędzy spadkobiercami i przyznanie im poszczególnych przedmiotów spadkowych.

Ponadto postępowanie o dział spadku może obejmować również:
a) zaliczenie darowizn i zapisów windykacyjnych na poczet sched spadkowych (należy jednak pamiętać, że do przeprowadzenia zaliczenia niezbędne jest zgłoszenie takiego żądania przez zainteresowanego spadkobiercę, kwestia ta nie jest bowiem rozpoznawana przez sąd z urzędu);
b) uwzględnienie zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku;
c) rozliczenie wzajemnych roszczeń pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.

W przypadku, gdy wszyscy współspadkobiercy złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd będzie nim związany. Oznacza to, że sąd wyda postanowienie odpowiadające treści zgodnego wniosku, jeżeli przedstawiony projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego ani nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych.

W przypadku sądowego działu spadku możliwe jest zastosowanie następujących sposobów podziału: a) podziału w naturze; b) przyznania przedmiotów w całości na własność albo współwłasność; c) podziału cywilnego.

Rzecz, która nie da się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu spadkobiercy albo kilku współspadkobiercom na współwłasność z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

Wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd wyznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia.

Ponadto przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

Postanowienie sądu o dziale spadku ma charakter konstytutywny tzn. z chwilą jego uprawomocnienia się ustaje wspólność majątku spadkowego, a własność przedmiotów spadkowych przechodzi jednocześnie na wskazanych w nim spadkobierców. Prawomocne postanowienie działowe stanowi tytuł własności rzeczy. Oznacza to, że może być podstawą wpisu do księgi wieczystej w przypadku nieruchomości. Prawomocne postanowienie działowe jest ponadto tytułem egzekucyjnym w zakresie, w jakim orzeka o obowiązku dopłaty lub o wydaniu rzeczy pomiędzy współwłaścicielami.

Nasza Kancelaria oferuje pomoc z zakresu prawa spadkowego.

PS Zapraszam Cię do lektury mojego poprzedniego tekstu dotyczącego umownego działu spadku.

Umowny dział spadku

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej, jest wyłącznie poglądem autora.

Umowny dział spadku

By | podział majątku, Porady o spadkach, Życie osobiste

W celu zniesienia wspólności majątku spadkowego spadkobiercy powinni dokonać tzw. działu spadku. Prawo spadkowe przewiduje dwa rodzaje działu spadku: dział umowny oraz dział sądowy. Co do zasady możliwość przeprowadzenia działu spadku nie jest ograniczona terminem. Oznacza to, że nawet po wielu latach od śmierci spadkodawcy spadkobiercy mogą dokonać działu spadku.

Przedmiotem działu spadku są jedynie aktywa wchodzące w masę spadkową, natomiast podział długów następuje z mocy samego prawa w proporcjach odpowiadających udziałowi w podziale aktywów. Warto wskazać, że od momentu działu spadku spadkobiercy ponoszą już odpowiedzialność za długi spadkowe w zakresie jaki wynika z wielkości swoich udziałów. W umowie o dział spadku spadkobiercy mogą inaczej określić zasady swojej odpowiedzialności za długi spadkowe np. wskazując kto odpowiada za dany dług. Jednak takie zapisy umowne mają zastosowanie jedynie w stosunkach wewnętrznych tzn. obowiązują one tylko samych spadkobierców, natomiast nie wiążą one wierzycieli spadkodawcy.

Kiedy może dojść do umownego działu spadku?

Do umownego działu spadku może dojść jedynie w przypadku zgody wszystkich spadkobierców. Sprzeciw chociażby jednego z spadkobierców zamyka drogę do umownego działu spadku. Zgoda spadkobierców musi obejmować nie tylko zamiar dokonania działu spadku w drodze umowy, lecz również sposób dokonania działu spadku. W sytuacji gdy spadkobiercą jest dziecko lub osoba ubezwłasnowolniona umowę w imieniu takiego spadkobiercy zawiera jej przedstawiciel ustawowy po uzyskaniu zezwolenia sądu opiekuńczego.

W wyniku zawarcia umowy o dział spadku dochodzi do nabycia przez poszczególnych spadkobierców określonych praw majątkowych wchodzących w masę spadkową, które wcześniej (przed zawarciem umowy o dział spadku) stanowiły wspólność majątku spadkowego i przysługiwały wszystkim spadkobiercom.

Jak wygląda umowa o dział spadku?

Umowa o dział spadku powinna regulować kwestię wzajemnych praw i obowiązków spadkobierców wynikających z ustania wspólności majątku spadkowego. Po pierwsze, konieczne jest określenie schedy spadkowej odpowiadającej udziałowi każdego ze spadkobierców m.in. zaliczając na jej poczet darowizny i koszty wychowania. Po drugie, umowa o dział spadku powinna rozdysponować poszczególne przedmioty i prawa wchodzące w skład spadku stosownie do wartości schedy spadkowej przypadającej każdemu ze spadkobierców. Po trzecie, umowa o dział spadku może wskazywać również na istnienie zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku. Po czwarte, umowa o dział spadku może określać wzajemne roszczenia pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.

Dział spadku może być dokonany na trzy sposoby:

a/ podział w naturze – polega na fizycznym podziale przedmiotu na mniejsze części oraz przyznaniu ich w odpowiednim zakresie poszczególnym spadkobiercom.

b/ przyznanie przedmiotu w całości jednemu lub kilku spadkobiercom – przyznanie całego przedmiotu na własność lub współwłasność

c/ podział cywilny – sprzedaż przedmiotu osobie trzeciej i odpowiednie rozdysponowaniu uzyskanej sumy pomiędzy spadkobierców.

W praktyce nic nie stoi na przeszkodzie aby w danej sprawie łączyć w/w metody podziału spadku. W przypadku uzyskania przez spadkobiercę w wyniku podziału praw nieodpowiadającemu wartości udziału spadkowego istnieje konieczność dokonania wyrównania w postaci dopłat lub spłat.

Spadkobiercy mogą swobodnie ukształtować treść umowy o dział spadku, byleby tylko jej treść nie sprzeciwiała się przepisom prawa bezwzględnie obowiązującego, zasadom współżycia społecznego oraz naturze stosunków spadkowych – zasada swobody umów. Dopuszczalne jest więc m.in. dokonywanie rozporządzeń udziałami pomiędzy samymi spadkobiercami („zrzeczenie się udziału w spadku” na rzecz innego spadkobiercy) czy modyfikowanie zasad doliczania darowizn na schedy spadkowe spadkobierców.

Umowa o dział spadku co do zasady może zostać zawarta w dowolnej formie. Jednak w przypadku gdy w skład masy spadkowej wchodzi co najmniej jedna nieruchomość umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Umowny dział spadku może objąć cały spadek (zasada) lub tylko jego wyodrębnioną część (wyjątek). Oznacza to, że możliwe jest zawieranie kilku umów o dział spadku. Forma każdej z tych umów powinna być dostosowana do przedmiotów, którymi rozporządza np. umowa o dział spadku dotycząca nieruchomości musi mieć formę aktu notarialnego.

Umowa o dział spadku stanowi tytuł własności rzeczy. Oznacza to, że stanowi ona np. podstawę do wpisu prawa własności do księgi wieczystej nieruchomości.

PS Zapraszam do odwiedzin naszego bloga w przyszłym tygodniu, bowiem w kolejnym wpisie poruszymy temat sądowego działu spadku.

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

* Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej, jest wyłącznie poglądem autora.

Co się dzieje po śmierci ze środkami zgromadzonymi na koncie emerytalnym (FUS) ?

By | Porady o spadkach, Życie osobiste

Na wstępie należy stwierdzić, że środki emerytalne każdego z nas mogą być gromadzone na trzech rodzajach kont emerytalnych: a) w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS); b) w funduszach emerytalnych; c) w pracowniczych programach emerytalnych.

Dzisiejszy tekst będzie odnosił się do środków zgromadzonych na koncie emerytalnym w FUS i tego, co może się z nimi stać po naszej śmierci.

Co do zasady środki zgromadzone w systemie ubezpieczeń społecznych nie podlegają dziedziczeniu.

Co to jest wypłata gwarantowana?

Wyjątkiem jest instytucja tzw. wypłaty gwarantowanej z FUS. Polega ona na wskazaniu osoby uposażonej (uprawnionej) do wypłaty jednorazowego świadczenia pieniężnego. Zgodnie z treścią art. 25b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości imiennego wskazania osób uposażonych może skorzystać osoba, która: 1) nabyła prawo do emerytury z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego, wynoszącego 65 lat albo do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku miała ustalone prawo do okresowej emerytury kapitałowej, 2) posiadała subkonto, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, 3) nie pobiera okresowej emerytury kapitałowej.

Krąg osób, które mogą być osobami uposażonymi wyznacza art. 67 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z treścią tego przepisu uposażonymi mogą zostać: 1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione; 2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletniości wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka; 3) małżonek (wdowa i wdowiec); 4) rodzice (za rodziców uważa się również ojczyma i macochę oraz osoby przysposabiające). Inne osoby mogą zostać uposażonymi jedynie po uzyskaniu pisemnej zgody współmałżonka.

Wskazanie osoby uposażonej może zawierać również dyspozycję, dotyczącą udziału każdego z uposażonych w kwocie wypłaty gwarantowanej. W przypadku niewskazania wysokości udziałów poszczególnych uposażonych uznaje się, że udziały te są równe.

Należy wskazać, że w przypadku śmierci osoby uposażonej przypadający jej udział zostaje przydzielony w równych częściach pozostałym uposażonym, chyba że nasza dyspozycja dotycząca wypłaty gwarantowanej będzie odmienna.

Warto powiedzieć, że w każdym czasie możemy zmienić dyspozycje, dotyczące wypłaty gwarantowanej tj. wskazać inne osoby jako uposażone, ustalić inny rozkład udziałów pomiędzy uposażonymi bądź w ogóle zrezygnować z wskazywania jakichkolwiek osób jako uposażonych.

Osoba uposażona, zgodnie z dyspozycją, nabywa prawo do całości albo części wypłaty gwarantowanej, jeżeli śmierć emeryta, pobierającego emeryturę, nastąpiła w okresie trzech lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono emeryturę.

Zgodnie z treścią art. 25b ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłata gwarantowana jest ustalana jako różnica między kwotą środków, o których mowa w art. 25 ust. 1, zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a iloczynem liczby pełnych miesięcy, jakie upłynęły od początku miesiąca, w którym po raz pierwszy wypłacono emeryturę, do końca miesiąca, w którym nastąpiła śmierć emeryta, oraz trzydziestej siódmej części kwoty zewidencjonowanej na tym subkoncie.

Brak wskazania osoby uposażonej oznacza wskazanie jako osoby uposażonej małżonka, o ile w chwili śmierci emeryta pozostawał z nim we wspólności majątkowej. W pozostałych przypadkach wypłata gwarantowana wchodzi w skład spadku.

To koniec na dzisiaj 🙂 Pozdrawiam Cię serdecznie i do usłyszenia za tydzień 🙂

Michał Gruchacz

radca prawny

PS O tym co dzieje się po śmierci ze środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym przeczytasz w innym moim tekście:

Dziedziczenie wkładów na rachunku bankowym

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej, jest wyłącznie poglądem autora.

 

Dziedziczenie wkładów na rachunku bankowym

By | Porady o spadkach, Życie osobiste

Co do zasady pieniądze zgromadzone na rachunku bankowym spadkodawcy wchodzą w skład spadku na zasadach ogólnych prawa spadkowego. Należy wskazać, że spadkobiercy nabywają spadek w stanie istniejącym w chwili jego otwarcia. Oznacza to, że wierzytelności z rachunków bankowych spadkodawcy wchodzą w skład spadku w takim zakresie, w jakim istniały w chwili śmierci spadkodawcy.

Ustawa prawo bankowe przewiduje jednak kilka odmiennych (szczególnych) regulacji w tym zakresie.

Po pierwsze, w skład spadku nie wchodzą koszty pogrzebu zmarłego posiadacza rachunku, w takim zakresie w jakim pogrzeb odpowiada zwyczajom przyjętym w środowisku zmarłego. Kwota wydatkowana na taki pogrzeb jest wypłacana przez bank osobie, która przedstawiła rachunki stwierdzające wysokość poniesionych przez nią kosztów.

Po drugie, w skład spadku nie wchodzi również kwota objęta tzw. dyspozycją wkładem na wypadek śmierci. Polega ona na złożeniu przez posiadacza rachunku bankowego wobec banku pisemnego polecenia wypłaty określonej kwoty pieniężnej z rachunku bankowego na wypadek swojej śmierci wskazanym przez siebie osobom: małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwu. Należy zaznaczyć, że wskazanie określonej osoby jako uprawionej do dyspozycji wkładem na wypadek śmierci objęte jest tajemnicą bankową.

Jaka jest wysokość wypłacanych wkładów ?

Jednak kwota wypłat (bez względu na liczbę wydanych dyspozycji) nie może być wyższa niż dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku.

Należy podkreślić, że przepisy ustawy prawo bankowe dotyczące dyspozycji wkładem na wypadek śmierci nie mogą być modyfikowane przez strony umowy rachunku bankowego zarówno co do kręgu osób na rzecz, których można dokonać dyspozycji jak i co do wysokości wypłat.

Po trzecie, w przypadku śmierci posiadacza rachunku bankowego bank wypłaci również z prowadzonego dla niego rachunku bankowego kwotę równą wpłatom na rachunki dokonanym przez organ wypłacający świadczenie z ubezpieczenia lub zabezpieczenia społecznego albo uposażenie w stanie spoczynku, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunku, wskazaną we wniosku organu wypłacającego to świadczenie lub uposażenie, skierowanym do banku wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat.

Kiedy bank jest zwolniony z obowiązku wypłaty wkładów ?

Przy czym bank jest zwolniony od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu wypłacającego świadczenie lub uposażenie dokonał z tych rachunków wypłat innym uprawnionym osobom, które to wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w terminie 30 dni od otrzymania wniosku poinformuje o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty.

Na marginesie należy wskazać, że podobne regulacje dotyczą wkładów zgromadzonych przez członków spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych. Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych kasa jest obowiązana wypłacić po śmierci członka kasy z jego wkładu członkowskiego i oszczędności:

1) kwotę wydatkowaną na koszty pogrzebu członka kasy w wysokości nieprzekraczającej kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku – osobie, która przedłoży rachunek stwierdzający wysokość poniesionych przez nią wydatków;

2) kwotę nieprzekraczającą ogółem sumy przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, ogłaszanej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w okresie 5 lat kalendarzowych poprzedzających wypłatę – jeżeli członek kasy pisemnie wskazał kasie osoby, na których rzecz wypłata ma nastąpić; osobami wskazanymi przez członka kasy mogą być jego małżonek, zstępni, rodzice, dziadkowie i rodzeństwo;

3) kwotę równą wpłatom na rachunki, dokonanym przez organ rentowy z tytułu świadczeń z ubezpieczeń i zabezpieczeń społecznych, które nie przysługiwały za okres po śmierci posiadacza rachunków, wskazaną we wniosku organu rentowego skierowanym do kasy, wraz z podaniem numerów rachunków, na które dokonano wpłat.

Wskazane wyżej sumy nie należą do spadku po zmarłym członku kasy.

PS Pozdrawiam i życzę Ci miłego odpoczynku w trakcie długiego weekendu 🙂

Michał Gruchacz

radca prawny

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej, jest wyłącznie poglądem autora.

Zniekształcenie woli spadkodawcy jako przyczyna niegodności dziedziczenia

By | Porady o dziedziczeniu, Porady o spadkach, Życie osobiste

Umyślne ukrycie lub zniszczenie testamentu spadkodawcy, podrobienie lub przerobienie testamentu albo świadome skorzystanie z testamentu podrobionego lub przerobionego przez inną osobę stanowi ostatnią podstawę do uznania za niegodnego określoną w art. 928 § 1 kodeksu cywilnego. Działania te nie muszą stanowić przestępstwa w rozumieniu prawa karnego, bowiem ocena zachowania takiej osoby dokonywana jest przez pryzmat prawa cywilnego.

Podrobienie a przerobienie testamentu

Podrobienie testamentu polega na sporządzeniu go przez inną osobę niż spadkodawca i nadaniu mu pozorów autentyczności. Z kolei przerobieniem testamentu jest wprowadzenie w testamencie sporządzonym przez spadkodawcę zmian przez inną osobę niż testator.

Pod pojęciem świadomego skorzystania z testamentu podrobionego lub przerobionego należy rozumieć w szczególności sytuację, w której osoba mając wiedzę o podrobieniu lub przerobieniu testamentu przez kogoś innego, wnosi o stwierdzenie praw do spadku na podstawie takiego testamentu.

Należy podkreślić, że za wystarczające do uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia uznaje się świadome dokonanie jednego z w/w czynów w zamiarze bezprawnego naruszenia testamentowego porządku dziedziczenia, natomiast bez znaczenia pozostaje to, czy spadkobierca ostatecznie wpłynął na porządek dziedziczenia. Treść testamentu może bowiem zostać ustalona na podstawie innych środków dowodowych.

Należy wskazać, że – zgodnie z dominującym poglądem – kwestia nieważności samego testamentu nie wyłącza zastosowania instytucji niegodności dziedziczenia. Jednak decydujące znaczenie w tym zakresie ma umyślność działania tj. zamiar unicestwienia skutków prawnych wynikających z testamentu. Oznacza to, że nie mamy do czynienia z niegodnością dziedziczenia w sytuacji gdy: a) osoba zniszczyła testament w przekonaniu, nawet bezpodstawnym, że jest on nieważny i wskutek tego pozbawiony znaczenia prawnego; b)osoba złożyła we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku ostatni testament spadkodawcy pomijając wcześniejsze odwołane testamenty spadkodawcy; c) osoba ukryła testament odwołany.

W orzecznictwie rozstrzygnięto, że zatajenie przed notariuszem faktu sporządzenia przez spadkodawcę testamentu, którego się nie posiada ani nie widziało się, nie stanowi podstawy do uznania za niegodnego. Trudno bowiem w takim przypadku mówić o ukryciu testamentu. Konsekwencją złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia przed notariuszem może być jedynie odpowiedzialność karna za czyn z art. 233 § 6 kodeksu karnego w związku z art. 95c § 1 ustawy prawo o notariacie.

Podsumowując rozważania na temat niegodności dziedziczenia należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 928 § 1 kodeksu cywilnego spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:
1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Chętnie udzielimy Ci pomocy z zakresu prawa spadkowego.

W celu uzyskania bardziej kompleksowej informacji na temat instytucji niegodności dziedziczenia zapraszam Cię serdecznie do lektury innych moich wpisów:

Niegodność dziedziczenia

Niegodność dziedziczenia – umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy

Nielegalny wpływ na wolę spadkodawcy jako przyczyna niegodności dziedziczenia

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Nielegalny wpływ na wolę spadkodawcy jako przyczyna niegodności dziedziczenia

By | Porady o dziedziczeniu, Porady o spadkach, Życie osobiste

Nakłonienie spadkodawcy podstępem lub groźbą do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkodzeniu mu, w taki sam sposób, w dokonaniu jednej z tych czynności może stać się podstawą do uznania takiej osoby (spadkobiercy) za niegodnego dziedziczenia.

Podstęp świadomy, celowy i zamierzony

Podstępem jest wywołanie przez spadkobiercę u spadkodawcy, w sposób celowy, świadomy i zamierzony, mylnego wyobrażenia o rzeczywistym stanie rzeczy lub umocnienie swoim zachowaniem spadkodawcy pozostającego w błędnym przekonaniu. Za podstępne może zostać również uznane zachowanie spadkobiercy polegające na świadomym, celowym i zamierzonym skłonieniu spadkodawcy niezdolnego do prawidłowego postrzegania rzeczywistości do sporządzenia testamentu o określonej treści.

Skoro przez podstępne wywołanie błędu następuje niedopuszczalna ingerencja w wewnętrzną sferę motywacji człowieka, to tym bardziej przejaw niedopuszczalnej ingerencji w tę sferę wystąpi w sytuacji, gdy osoba, u której wywołano podstępnie błąd, już wcześniej (przed działaniem spadkobiercy) miała mylne wyobrażenie o rzeczywistości. Osoba taka jest bardziej podatna na wszelkiego rodzaju manipulacje, co z kolei świadczy o szczególnej rozmyślności podstępnego spadkobiercy.

Dwa przypadki uznania niegodności dziedziczenia z uwagi na podstęp

Wobec powyższego niegodność dziedziczenia z uwagi na podstęp może zostać orzeczona w dwóch przypadkach. Po pierwsze w stosunku do takiego spadkobiercy, który świadomie (w sposób zamierzony) swoim zachowaniem wywoła u spadkodawcy mylne wyobrażenie o istniejącym stanie rzeczy. Po drugie utwierdzi spadkodawcę w błędzie, w jakim ten już pozostawał. Ponadto skutkiem w obu w/w przypadkach musi być nakłonienie spadkodawcy do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkodzenie mu w sporządzeniu lub odwołaniu testamentu wbrew jego rzeczywistej woli.

Przykładem podstępnego zachowania spadkobiercy może być: a) okłamywanie spadkodawcy, że inny spadkobierca próbował go otruć, co finalnie stało się przyczyną niesłusznego wydziedziczenia go w testamencie; b) zatajanie przed spadkodawcą faktu prób kontaktu ze strony innego spadkobiercy w celu wytworzenia w spadkodawcy przekonania, że osoba ta całkowicie przestała się interesować losem spadkodawcy; c) świadome wprowadzanie w błąd spadkodawcy, że nie ma potrzeby sporządzania testamentu bowiem i tak wszystko dostanie określona osoba.

Niegodność dziedziczenia w przypadku zaistnienia groźby

Zaistnienie groźby jest uwarunkowane łącznym spełnieniem się trzech okoliczności: a) bezprawności groźby; b) powagi groźby; c) związku przyczynowego pomiędzy groźbą i złożeniem oświadczenia woli określonej treści. Przy ocenie zachowania spadkobiercy najważniejsze znaczenie ma to, czy groźba (celowe i umyślne działanie wywołujące u spadkodawcy obawy co do grożącego niebezpieczeństwa osobistego lub majątkowego jego samego lub innej osoby) miała wpływ na powzięcie i wyrażenie woli przez spadkodawcę tzn. czy pomiędzy zachowaniem spadkobiercy a „decyzją” spadkodawcy w przedmiocie rozrządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci istniał związek przyczynowy.

Za podstęp czy groźbę nie może zostać uznane – co podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10.12.1999 r., II CKN 627/98 – zachowania spadkobiercy, który „dbając o swoje interesy, sprowadził do leżącej w szpitalu spadkodawczyni notariusza”. W niniejszej sprawie stan faktyczny był bowiem taki, że spadkodawczyni od dawna nosiła się z zamiarem powołania do dziedziczenia swojej wieloletniej opiekunki i sporządziła w tym celu testament własnoręczny. Starania powołanej do spadku opiekunki podjęte w celu sporządzenia testamentu notarialnego były podyktowane obawami przed podważeniem woli zmarłej przez córkę spadkodawczyni, dla której treść testamentu była niekorzystna. Wobec faktu, że oba testamenty nie różniły się treścią, brak było podstaw do przyjęcia, że przy sporządzaniu testamentu notarialnego doszło do naruszenia woli spadkodawcy. Jak podkreślił Sąd Najwyższy również fakt wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku już kilka dni po śmierci testatorki nie może być uznany za podstępne zachowanie spadkobierczyni.

Jeśli potrzebujesz pomocy z zakresu prawa spadkowego, to zachęcamy do kontaktu z nami.

Poniżej podaje linki do innych tekstów poruszających tematykę niegodności dziedziczenia. Zachęcam do ich lektury 🙂

Niegodność dziedziczenia

Niegodność dziedziczenia – umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

 

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

 

Niegodność dziedziczenia – umyślne ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy

By | Porady o dziedziczeniu, Porady o spadkach, Życie osobiste

Dopuszczenie się przez spadkobiercę umyślnego ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy stanowi jedną z podstaw do uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia wskazanych w art. 928 § 1 kodeksu cywilnego.

Ocena zachowania spadkobiercy pod kątem prawa karnego

Ocena zachowania spadkobiercy (stwierdzenie popełnienia przestępstwa) dokonywana jest z punktu widzenia przepisów prawa karnego. Przestępstwo popełnione przez spadkobiercę powinno być dokonane umyślnie tzn. gdy spadkobierca chciał popełnić przestępstwo (zamiar bezpośredni) lub gdy spadkobierca przewidując możliwość popełnienia przestępstwa, godzi się na to (zamiar ewentualny). Postać zamiaru spadkobiercy może mieć wpływ na ocenę „ciężkości” popełnionego przestępstwa w rozumieniu art. 928 § 1 kodeksu cywilnego.

„Dopuszczenie się przestępstwa” obejmuje: dokonanie przestępstwa, usiłowanie dokonania przestępstwa, podżeganie do popełnienia przestępstwa, pomocnictwo w popełnieniu przestępstwa, a w wypadkach wskazanych w ustawie także przygotowanie do popełnienia przestępstwa.

Dla oceny „ciężkości” przestępstwa w zasadzie nie ma znaczenia kwalifikacja czynu zabronionego jako zbrodni lub występku, choć niewątpliwie zbrodnia – z jej natury i przypisanego jej zagrożenia karą – sama w sobie nosi większy ładunek „ciężkości”. Warto zauważyć, że najbardziej typowe przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, wolności, wolności seksualnej i obyczajności oraz przeciwko rodzinie i opiece zostały zakwalifikowane właśnie jako występki.W konkretnych okolicznościach sprawy ciężkim przestępstwem może zostać czyn uznany przez kodeks karny za występek.

Ustalając, czy przestępstwo było przestępstwem ciężkim, sąd powinien wziąć pod uwagę przede wszystkim rodzaj zagrożonego dobra i dotkliwość skutków przestępstwa dla spadkodawcy, rozmiar krzywdy oraz motywację, sposób działania (okrucieństwo, bezduszność) i stopień nasilenia złej woli sprawcy, uporczywość działania. Niewątpliwie okrucieństwo, chęć poniżenia lub upokorzenia spadkodawcy w sposób szczególnie, właśnie dla niego, dotkliwy, jak również szczególne nasilenie złej woli spadkobiercy będą przemawiać za uznaniem go za niegodnego.Istotne jest bowiem przede wszystkim to, czy zachowanie spadkobiercy było szkodliwe względem spadkodawcy.

Za ciężkie przestępstwo zostało uznane przez Sąd Apelacyjny w Warszawie przestępstwo oszustwa polegającego na wypłacaniu z rachunków bankowych środków pieniężnych w wysokości 130 000 zł po śmierci właściciela rachunków bankowych (spadkodawcy). Kwota ta stanowiła prawie wszystkie oszczędności spadkodawcy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14.01.2014 r., I ACa 1250/13).

Czy niepłacenie alimentów może być przestępstwem ciężkim?

Zkolei Sąd Apelacyjny w Gdańsku za ciężkie przestępstwo uznał występek uporczywej niealimentacji, którego dopuścił się ojciec spadkodawcy. Szczególny wymiar zachowania ojca (spadkobiercy) polegał na tym, że syn (spadkodawca) miał wypadek drogowy, w którym doznał ciężkich obrażeń i wymagał szczególnej opieki, a ojciec (spadkobierca) mimo to nie zmienił swojego postępowania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14.06.2000 r., I ACa262/00).

Za niegodnego dziedziczenia został również uznany spadkobierca (żona) , który dopuścił się przestępstwa znęcania się nad spadkodawcą (mąż). Znęcanie się polegało m.in. na uporczywym i złośliwym ograniczaniu kontaktów z małoletnim dzieckiem, w wyniku czego doszło do rażącego naruszenia zasad współżycia w rodzinie oraz jej spoistości i trwałości, anastępnie do targnięcia się spadkodawcy na życie osób najbliższych i własne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2016 r., III CSK 80/15).

Sąd Apelacyjny w Krakowie uznał, że ciężkim przestępstwem jest również podżeganie do pobicia spadkodawcy. Sąd zwrócił uwagę na to, że działanie sprawcy było wymierzone w dobra o charakterze fundamentalnym, tj. w życie i zdrowie. Ponadto narażenie było konkretne – sprawca swoim zachowaniem doprowadził do zaistnienia sytuacji pobicia, które przydalszej dynamizacji ze znacznym prawdopodobieństwem mogło skutkować naruszeniem tychże dóbr. Nie bez znaczenia pozostawał również i ten fakt, że pobicie zlecił nie jednej,lecz kilku osobom, zwiększając tym samym istotne ryzyko dla życia i zdrowia spadkodawcy.Działanie to nie zostało podjęte w zamiarze nagłym, miało charakter przemyślany izaplanowany, co pogłębia jego ujemną ocenę (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 31.03.2016 r., I ACa 1721/15).

W orzecznictwie uznano, że niegodność dziedziczenia może uzasadniać dopuszczenie się przez spadkobiercę przestępstwa porzucenia oraz uprowadzenia małoletniego spadkodawcy ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.04.1999 r., I CKN 1107/97; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18.12.2013 r., VI ACa 785/13).

Na koniec należy podkreślić, że uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia nie wymaga uprzedniego skazania go w procesie karnym za popełnienie przestępstwa. Wystarczy sam fakt popełnienia przestępstwa, który może zostać ustalony przez sąd cywilny w ramach postępowania w sprawie uznania za niegodnego.

Zapraszamy do kontaktu po pomoc z prawa spadkowego.

PS Zapraszam do zapoznania się z moim tekstem dotyczącym podstawowych informacji o niegodności dziedziczenia:

Niegodność dziedziczenia

Pozdrawiam

Michał Gruchacz

radca prawny

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.

Niegodność dziedziczenia

By | Porady o dziedziczeniu, Porady o spadkach, Życie osobiste

Instytucja niegodności dziedziczenia została wprowadzona do kodeksu cywilnego w celu wyeliminowania sytuacji, w których nabycie korzyści ze spadku przez określonego spadkobiercę byłoby w powszechnym społecznym odczuciu niesprawiedliwe i niesłuszne (czy nawet niemoralne). Niegodność dziedziczenia występuje w sytuacjach szczególnie nagannego zachowania spadkobiercy wobec spadkodawcy. Sankcja niegodności jest swojego rodzaju „karą cywilną” wobec takiej osoby polegającą na odsunięciu tej osoby od dziedziczenia (pozbawienia praw do spadku).

Uznanie osoby (spadkobiercy) za niegodnego dziedziczenia następuje na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Spadkobierca uznany za niegodnego zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Warto podkreślić, że zgłoszenie zarzutu niegodności dziedziczenia wymaga wytoczenia odpowiedniego powództwa przeciwko takiemu spadkobiercy. Oznacza to, że sąd w ramach postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie może rozstrzygać kwestii niegodności dziedziczenia.

Niegodność dziedziczenia a zachowek

Przepisy o niegodności dziedziczenia mają zastosowanie do każdego spadkobiercy zarówno ustawowego jak i testamentowego. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i orzecznictwem sądów powszechnych przepisy o niegodności dziedziczenia znajdują zastosowanie również wobec uprawnionych do zachowku.

Zgodnie z treścią art. 928 § 1 kodeksu cywilnego spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:
1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności;
3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Przyczyny uznania za niegodnego dziedziczenia określone w/w przepisie stanowią katalog zamknięty. Oznacza to, że wyliczenie to ma charakter wyczerpujący i nie można uznać za niegodną osobę, której zachowania nie można zakwalifikować do żadnej z sytuacji opisanych w w/w przepisie.

Takie uregulowanie przez ustawodawcę instytucji niegodności dziedziczenia świadczy o woli odsunięcia od spadkobrania każdej osoby, której zachowanie względem spadkodawcy w powszechnym odczuciu zasługiwało na dezaprobatę lub sankcję karną oraz osoby, która naruszyła prawo spadkodawcy do nieskrępowanego ustalenia porządku dziedziczenia lub podjęła działania zmierzające do ukształtowania porządku dziedziczenia sprzecznie z wolą spadkodawcy.

Należy podkreślić, że ciężar udowodnienia zaistnienia przyczyny do stwierdzenia przez sąd niegodności dziedziczenia spoczywa na powodzie (osobie domagającej się stwierdzenia niegodności). Na skutek orzeczenia sądu spadkobierca uznany za niegodnego nie dziedziczy po spadkodawcy. Osoba taka nie może również otrzymać zapisu, zapisu windykacyjnego oraz nie ma prawa do zachowku.

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej z zakresu prawa spadkowego, to zapraszam do kontaktu.

Pozdrawiam i zapraszam do lektury kolejnych (przyszłych) tekstów omawiających przyczyny uznania spadkobiercy za niegodnego 🙂

Michał Gruchacz

radca prawny

*Tekst nie stanowi porady ani opinii prawnej jest wyłącznie poglądem autora.